Adıyaman'a gelme nedenin büyük olasılıkla Nemrut Dağı: Kommagene Kralı Antiochos'un dağın zirvesine yaptırdığı dev heykeller, 1987'den bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde. Nemrut'a giden yol üzerindeki Karakuş Tümülüsü, Cendere Köprüsü, Arsameia ve Yeni Kale ise aynı krallığın hikâyesini tamamlıyor. Şehir merkezindeki Perre Antik Kenti, Fırat kıyısındaki Gerger Kalesi ve Eski Besni ile birlikte iki üç gün ayırırsan Adıyaman'ı katman katman görürsün.
Nemrut Dağı neden ayrı bir gün ister?
Tümülüs ve teraslar
Kâhta ilçesinde, iki bin metreyi aşan zirvedeki kutsal alan, Kommagene'nin en ünlü kralı I. Antiochos'un anıt mezarı olarak yapıldı. Kırma taş ve çakıl yığılarak oluşturulan tümülüs bugün yaklaşık elli metre yüksekliğinde ve yüz elli metre çapında; yazıtlar kralın burada yattığını söylese de mezar odası bugüne kadar bulunamadı. Tümülüsü üç yandan saran doğu, batı ve kuzey teraslarına yayılmış heykeller, Helenistik dönemin en görkemli kalıntıları arasında sayılıyor.
Doğu Terası
Bütünlüğünü en iyi koruyan teras. Tahtlarına oturtulmuş sekiz on metrelik heykeller soldan sağa I. Antiochos, ülkenin ana tanrıçası Kommagene, Zeus, Apollon ve Herakles; iki yanlarında krallığın yeryüzündeki gücünü simgeleyen aslan ve gökyüzündeki gücünü simgeleyen kartal duruyor. Taştan gövdeler kısmen yıkılmış, başlar önlerine dizilmiş. Nemrut'ta gün doğumu bu terastan izlenir.
Batı Terası ve aslan horoskobu
Heykeller doğudakilerle neredeyse aynı; burada ayrıca kralın tanrılarla tokalaştığı kabartmalar var. Ay ve yıldız kabartmalarıyla süslü aslanlı horoskop figürü, dünyanın en eski astrolojik takvimlerinden biri olarak anılıyor ve koruma altında. Gün batımını bu taraftan seyret; iki terası birbirine bağlayan kuzey terası ise yaklaşık yüz seksen metrelik bir tören yolu.
Nemrut yolunda başka neler var?
Karakuş Tümülüsü
Bölgeye her yönden görülen bu anıt mezar, I. Antiochos'un oğlu II. Mithridates tarafından annesi İsias ve ailenin kadınları için yaptırıldı. Yaklaşık yirmi bir metre yüksekliğinde ve yüz on metre çapında. Adını, güneydeki sütunun tepesinde duran kartal heykelinden alıyor; ilk yapıldığında çevresinde dokuz sütun varmış, bugün dördü ayakta.
Cendere Köprüsü
Roma İmparatoru Septimius Severus'un emriyle, Samsat'ta karargâh kuran XVI. Lejyon tarafından Cendere Çayı üzerine yapıldı. Bir ana kemer ve bir tahliye kemerinden oluşan, yüz yirmi metre uzunluğunda ve otuz metre yüksekliğindeki köprünün en şaşırtıcı yanı harç kullanılmadan örülmüş olması. Girişlerdeki korint sütunlarına, imparator ve ailesi adına dikildiklerini anlatan yazıtlara bak.
Arsameia
Kayalıkların üzerine kurulan ören yeri 1951'de keşfedildi; merkezdeki yazıta göre kurucusu, I. Antiochos'un atası Arsemes. Tören yolu olarak kullanılan patika boyunca kralı tanrılarla tokalaşırken gösteren kabartmalar, kayaya oyulmuş anıtsal mezar odası ve beş sütun hâlinde iki yüz elli altı satırdan oluşan, Anadolu'nun en büyük Grekçe yazıtı var. Yazıtın altında basamaklarla inilen uzun bir dehliz uzanıyor.
Yeni Kale
Kocahisar köyü yakınındaki kale, bugünkü hâlini Memluk döneminde aldı; kitabelerinde Memluk sultanlarının onarımları yazılı. İçinde su depoları, hamam, cami ve çaya inen gizli bir suyolu bulunuyor. Arsameia ile aynı yarım güne sığdırmak kolay.
Adıyaman şehir merkezinde ne görülür?
Perre Antik Kenti
Merkezin yaklaşık üç kilometre kuzeyindeki Perre, Kommagene'nin beş büyük kentinden biriydi ve Malatya ile Samsat'ı bağlayan yolun üzerindeydi. Bugün en etkileyici kısmı, kayalara oyulmuş binlerce mezar odasının sıralandığı nekropol; yanındaki işliklerde zeytinyağı ve şarap üretildiği anlaşılıyor. Kentin hâlâ akan çeşmesi, kervanların burada neden mola verdiğini anlatıyor.
Adıyaman Kalesi ve Adıyaman Müzesi
Şehir merkezinde yaklaşık yirmi beş metre yüksekliğindeki bir höyüğün üzerine kurulan kale, kentin eski adı Hısn-ı Mansur'a ilham vermiş. Adıyaman Müzesi'nde ise Paleolitik çağdan Osmanlı'ya uzanan eserlerin yanında el dokuması halı, kilim, cicim, gümüş takı ve bakır eşyaların sergilendiği bir etnografya salonu var.
Mor Petrus ve Mor Paulus Kilisesi
Mara Mahallesi'ndeki kilisenin 4. ya da 5. yüzyılda yapıldığı düşünülüyor; giriş kapısındaki yazıtlar 1888 ve 1905 onarımlarını anlatıyor. Doğu-batı doğrultusunda uzanan üç nefli bazilikal bir yapı; apsisteki ahşap sunak 1890'da yapıldı. Kullanımı süren bir ibadet yeri olduğu için ziyaret saatlerine uy.
Zey Mağaraları
Merkeze yedi kilometre uzaklıktaki Zey Köyü çevresinde, erken Hristiyanlık döneminden kalma kaya yerleşimleri bulunuyor. Kısa bir öğleden sonra gezisi için uygun.
Fırat kıyısı ve Besni: kalelerin rotası
Gerger Kalesi
Gerger ilçesinin Oymaklı köyünde, Fırat vadisine hâkim sarp kayalar üzerindeki kale, Kommagene'nin ilk yönetim merkezlerinden biriydi ve Fırat geçişlerini denetliyordu. Aşağı ve Yukarı Kale olmak üzere iki kısımdan oluşuyor; kaya yüzeyindeki Kral Samos kabartması ve Grekçe yazıtlar en önemli ayrıntı. Vadi manzarası, yolun uzunluğuna değer.
Eski Besni ve Besni Kalesi
Kommagene'yi Suriye'ye ve İç Anadolu'ya bağlayan yolların kavşağındaki Eski Besni, Dulkadiroğulları'nın önemli bir merkeziydi; Osmanlı döneminde burada akçe basılıyordu. 20. yüzyılın ortasına kadar yaşanan ören yerinde camiler, kiliseler, hamamlar ve küçük taş köprüler bir arada. İlçe merkezine bir kilometre uzaklıktaki Besni Kalesi de rotaya eklenebilir.
Adıyaman sofrasında ne yenir?
Güney illerinde yaygın çiğ köfte Adıyaman'da bir sohbet ve buluşma geleneği; değişik malzemelerle yapılan çeşitlerini burada tadabilirsin. Taş fırında pişen hıtap, domates, biber, patlıcan ve etle bakır tavada yapılan Adıyaman tavası ve Kâhta'nın soğuk meyir çorbası öne çıkan tuzlu tatlar. Tatlı tarafta peynirli helva, zeytinyağıyla yapılan hafif baklava ve üzüm pekmezli şilke tatlısı var.
Adıyaman kaç günde gezilir?
İki gün temel rota için yeterli, üçüncü gün Fırat kıyısı ve Besni için ayrılabilir. Örnek rota:
- Birinci gün: Öğleden sonra Karakuş Tümülüsü, Cendere Köprüsü, Arsameia ve Yeni Kale; akşamüstü Nemrut'a çıkıp gün batımını Batı Terası'nda izle.
- İkinci gün: Gün doğumu için yeniden Nemrut ya da şehirde dinlenip Perre Antik Kenti, Adıyaman Kalesi, müze ve Mor Petrus ve Mor Paulus Kilisesi.
- Üçüncü gün: Gerger Kalesi ya da Eski Besni ve Besni Kalesi.
Güneydoğu'daki diğer duraklar için Şehir Rotaları sayfasına bak.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
Nemrut yüksek bir dağ olduğundan kışın kar ve soğuk ziyareti zorlaştırır; en uygun dönem ilkbahar sonundan sonbahar ortasına kadar. Yazın ova çok sıcak, zirve ise gece ve sabah serin olur. Adıyaman'a hava yolu ya da kara yoluyla ulaşabilirsin. Nemrut il merkezine yaklaşık seksen yedi, Kâhta'ya kırk üç kilometre uzaklıkta; Karadut köyüne kadar asfalt, sonrası parke taşı yol. Tur ya da özel araçla gitmek en kolayı.
Nelere dikkat etmeli?
- Nemrut'ta gün doğumu ve gün batımında hava sert biçimde soğur; yazın bile kalın bir hırka ya da mont al.
- Teraslar arasında taşlık zeminde yürüyeceğin için rahat ve kaymaz ayakkabı giy.
- Şehir merkezindeki müze, kale ve kilise gibi yapıların ziyarete açık olup olmadığını gitmeden önce resmî sayfalardan kontrol et.
- Ören yerleri ve müzelerin güncel saat ve ücretlerini resmî kaynaklardan öğren.
Sık sorulan sorular
Adıyaman kaç günde gezilir?
Nemrut Dağı ve yol üzerindeki Karakuş Tümülüsü, Cendere Köprüsü, Arsameia ve Yeni Kale için bir buçuk gün, şehir merkezi için yarım gün yeterli. Gerger Kalesi ya da Eski Besni'yi de görmek istersen üçüncü bir gün ekle.
Nemrut Dağı'na ne zaman gidilir?
İlkbahar sonundan sonbahar ortasına kadar olan dönem en uygunudur. Gün doğumu Doğu Terası'ndan, gün batımı Batı Terası'ndan izlenir; zirvede hava sabah ve akşam çok serin olduğu için kalın giysi al.
Nemrut Dağı'na nasıl gidilir?
Nemrut, Adıyaman il merkezine yaklaşık seksen yedi, Kâhta'ya kırk üç kilometre uzaklıkta. Karadut köyüne kadar asfalt, sonrası parke taşı yol; tur ya da özel araçla gitmek en kolayıdır.
Nemrut Dağı UNESCO listesinde mi?
Evet. Nemrut Dağı 1987'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydedildi.
Adıyaman'da ne yenir?
Çiğ köfte, taş fırında pişen hıtap, bakır tavada yapılan Adıyaman tavası ve Kâhta'nın soğuk meyir çorbası öne çıkar. Tatlı olarak peynirli helva, zeytinyağlı baklava ve pekmezli şilke tatlısını dene.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Nemrut Dağı — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Adıyaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
- Cendere Köprüsü — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Adıyaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
- Adıyaman'da Görülecek Yerler — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Kaleler — T.C. Adıyaman Valiliği
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
