İçeriğe geç
EN

Batman'da gezilecek yerler: Hasankeyf, Zeynel Bey Kümbeti ve Mor Aho

Hasankeyf'in kalesi ve mağaraları, taşınan anıtların toplandığı Arkeopark, Batman Müzesi, Turabdin manastırları ve Sason kaleleri: Dicle boyunca Batman rotası.

Yazan Cultvia Editörlüğü5 dk okuma
Kurak, çıplak tepelerin uzandığı bir manzara
Temsili görsel · Fotoğraf: jmarti20 / Pixabay

Batman'a gidiyorsan gezinin merkezinde Dicle kıyısındaki Hasankeyf olsun: kayalık tepedeki kale, binlerce mağaranın oyulduğu kanyon ve taşınarak korunan anıtların toplandığı Arkeopark burada. Şehir merkezinde Batman Müzesi ile kitap biçimli kütüphaneyi gör; kırsalda ise Mor Kuryakos ve Mor Aho manastırları ile Sason'un kaleleri seni bekliyor.

Hasankeyf'e çıkınca ilk nereleri görmeli?

Hasankeyf, Dicle'nin kıyısında insanlığın yerleşik hayata geçtiği ilk topraklardan biri; höyükteki buluntular MÖ onuncu binyılın ikinci yarısına uzanıyor. Kent on ikinci yüzyılın başından itibaren uzun süre Artuklulara başkentlik yaptı, ardından Eyyubiler, Akkoyunlular ve Osmanlılar geldi. Her dönemin dinî, askerî ve sivil mimarisinden örnekler bugün aynı vadide yan yana.

Hasankeyf Kalesi ve Yukarı Şehir

Dicle'ye bakan yekpare bir kaya kütlesinin üzerine kurulan İç Kale, surları ve görkemli kapılarıyla Yukarı Şehir diye de anılıyor. Roma döneminde MS dördüncü yüzyılda askerî üs olarak kullanılan alan, 1970'lere kadar yerleşim yeri olmayı sürdürdü. Artuklu ve Eyyubi dönemlerinde yukarıdaki kaynaklardan toprak künklerle ve kayaya oyulan kanallarla kaleye su getirildi; evlerin önündeki kuyu ve sarnıçlar da suyun burada ne kadar değerli olduğunu gösteriyor.

Büyük Saray, Küçük Saray ve Ulu Cami

Kalenin en yüksek noktasındaki Büyük Saray yaklaşık iki bin üç yüz metrekarelik bir alanı kaplıyor; planından Roma döneminde garnizon olarak yapıldığı, Artuklu ve Eyyubi dönemlerinde saray olarak kullanıldığı anlaşılıyor. Kuzeydoğu ucundaki Küçük Saray, 1328'de bir Eyyubi sultanı tarafından yaptırılan tek mekânlı bir seyir köşkü. Ulu Cami ise Eyyubi döneminde 1325'te yaptırıldı ve kuzeyindeki avlusunda bir havuz ile altında sarnıç bulunuyor. Kalenin ziyarete açık kısımlarını gitmeden önce resmî kaynaklardan kontrol et.

Kanyon ve mağara evler

Hasankeyf'i güney ve güneydoğudan saran kalkerli araziye oyulmuş binlerce mağara, derin kanyonlarla birlikte benzeri az görülen bir manzara oluşturuyor. Kalenin doğusundaki vadide kayaya oyulmuş evler ve dükkânlar sıralanıyor. Işığın kayalara vurduğu sabah saatlerinde fotoğraf çek.

Arkeopark ve Hasankeyf Müzesi'nde neler var?

Baraj gölünün suları altında kalan Aşağı Şehir'deki anıtlar, bloklar hâlinde ya da parçalarına ayrılarak taşındı ve müze yerleşkesinin yanındaki Arkeopark'ta yeniden kuruldu. Bu yarımadada birkaç saat geçirmeyi planla.

Zeynel Bey Kümbeti

Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Bey için on beşinci yüzyılın son çeyreğinde yapılan anıt mezar, Anadolu'da türünün tek örneği olan silindirik bir yapı. Dıştan daire, içten sekizgen planlı gövdeyi alt alta üç sıra hâlinde saran çinili yazılar ona ayrı bir zarafet katıyor. Kümbet 2017'de özgün yerinden iki kilometre uzaktaki yeni kültürel park alanına taşındı.

Er-Rızk Camii ve Sultan Süleyman Külliyesi

Avlu kapısındaki kitabeye göre 1409'da Eyyubi meliki Süleyman'ın yaptırdığı Er-Rızk Camii'nin minaresi, taç kapısı ve avlu cephesi günümüze ulaştı. 1351–1354'te yapılan Şehabiye Medresesi'nin doğu cephesi ise on beşinci yüzyılın başında Eyyubi Sultanı Süleyman tarafından yenilendi ve yapıya minare, taç kapı ve çeşme eklendi; Sultan Süleyman Camii'nin minaresi 1407 tarihli.

Artuklu Hamamı, Koç Camii ve Kızlar Camii

On ikinci yüzyılın ortasında yapılan Artuklu Hamamı, Dicle taşkınlarıyla yıkılıp Osmanlı döneminde yeniden inşa edildi; Hasankeyf'te toprak üstünde günümüze ulaşan tek hamam. Büyük ihtimalle on ikinci yüzyıl başında yapılan Koç Camii'nin mihrabındaki alçı süslemeler, o dönemden kalan nadir örneklerden. Orta avlusunun dört köşesinde kubbeli yapılar bulunan Kızlar Camii ise Anadolu'daki nadir anıt mezarlar külliyelerinden.

Orta Kapı ve İmam Abdullah Zaviyesi

İç Kale'ye çıkan dört kapının üçüncüsü olan Orta Kapı, kitabesine göre 1416'da yapıldı; ejder figürü kabartmaları Eyyubi taş işçiliğinin güzel bir örneği. On ikinci yüzyılda Artuklu döneminde yapılan İmam Abdullah Zaviyesi, türbe çevresinde zamanla gelişen bir yapılar topluluğu.

Yamaç Külliyesi ve Hasankeyf Müzesi

Aşağı kentin doğusundaki yamaçta kazılarla ortaya çıkan cami, medrese, zaviye ve bekâr hamamından oluşan Yamaç Külliyesi'nin harim ve hamam kısımları restore edilerek özgün yerinde korunuyor. Hasankeyf Müzesi'nde Paleolitik dönemden Osmanlı'ya uzanan yaklaşık üç bin eser, canlandırmalar ve sikke koleksiyonu sergileniyor. Güncel saat ve ücreti müzenin resmî sayfasından kontrol et.

Batman şehir merkezinde neler görülür?

Bugünkü kent merkezi, Cumhuriyet'in ilk yıllarında yirmi haneli İluh köyüydü. Belediyenin aktardığına göre 1930'larda demir yolunun gelmesi ve 1940'ta Raman Dağı'nda Türkiye'nin ilk ekonomik petrol rezervinin bulunmasıyla yerleşim hızla büyüdü ve adını yanından akan Batman Çayı'ndan aldı.

Batman Müzesi

Paleolitik-Neolitik, Ilısu ve Hasankeyf olmak üzere üç salonda, Paleolitik dönemden Orta Çağ'a uzanan yaklaşık beş yüz eser sergileniyor. Hasankeyf'e gitmeden önce burayı görmek bölgenin zaman çizelgesini kafanda netleştirir.

Batman Kütüphanesi

Dış cephesi kitap biçiminde tasarlanan dört katlı kütüphane, yaklaşık sekiz bin üç yüz metrekarelik alanıyla bölgenin en büyüğü. Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kurumları Federasyonu, onu dünyada tanınmayı hak eden kütüphaneler arasında gösterdi. Cephesini görmek için kısa bir mola bile değer.

Batman'ın kırsalında hangi manastır ve kaleler var?

Mor Kuryakos Manastırı

Turabdin bölgesinin en uç noktasındaki manastır, bölgedeki seksene yakın kilise ve manastır arasında önemli bir yere sahip. Giriş kapısının üzerinde, avlulardaki kemer ve duvarlarda Süryanice yazılmış pek çok kitabe var.

Mor Aho Manastırı

Hasankeyf'e bağlı Üçyol köyünün yaklaşık iki kilometre kuzeyinde, Dicle'ye hâkim bir düzlükteki manastır Deyr Mahar adıyla da biliniyor. Kesme taş, moloz taş ve sönmüş kireçle yapılan dikdörtgen planlı yapı restore edildi.

Hızır Bey Camii

Kozluk'un merkezindeki, ilçenin en büyük camisi 1485'te yapıldı; kitabesi Hızır Bey tarafından yaptırıldığını söylüyor.

Sason'un kaleleri ve Komk Manastırı

Sason'un kuzeybatısında, Meydanok Dağı'nın güney yamacında vadiye hâkim Beksi Kalesi, Doğu Romalılar tarafından yapıldı; kısmen harap durumda. Kozluk'un kuzeyindeki Rabat Kalesi de Bizanslıların bu bölgede kurduğu savunma kalelerinden. Sason'un kuzeydoğusunda yüksek bir tepedeki Komk Manastırı ise beşinci ve altıncı yüzyıllara tarihleniyor; kilise, narteks, martyrion ve atriumdan oluşan planı erken dönem mimarisine ışık tutuyor.

Batman sofrasında ne yenir?

Batman mutfağı bulgur ve et üzerine kurulu. Köftelerin sarımsaklı yoğurtla pişirildiği yoğurtlu leben şehrin en sevilen çorbası. İçi pilavla doldurulan kaburga dolması, sembusek adıyla da bilinen Şam böreği, mumbar dolması ve içli köfteyi andıran kütülk mutlaka dene. Lahanadan kuru patlıcana birkaç çeşidi bir araya getiren kışlık dolma, sebzeli tırşık, pekmezle yapılan havdel ve cevizli bayram tatlısı da sofranın parçaları.

Batman kaç günde gezilir?

İki gün idealdir. Örnek rota:

  1. Birinci gün sabah Batman Müzesi ve kütüphane; öğleden sonra Hasankeyf'te Arkeopark, Hasankeyf Müzesi ve Yamaç Külliyesi.
  2. İkinci gün sabah kale çevresi ve kanyon; ardından Mor Aho Manastırı, akşamüstü Kozluk'ta Hızır Bey Camii.
  3. Vaktin varsa üçüncü gün Mor Kuryakos Manastırı ve Sason'daki Komk Manastırı.

Güneydoğu Anadolu'daki diğer şehirler için Şehir Rotaları sayfasına göz at.

Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?

İlkbahar ve sonbahar en uygun dönemler; yazın Dicle vadisi çok sıcak olur, açık alanları sabah erken ya da akşamüstü gez. Batman'a hava, demir ve kara yoluyla ulaşabilirsin. Hasankeyf şehir merkezine araçla kolayca gidilir; manastırlar ve Sason için kendi aracınla ya da yerel turlarla plan yap.

Nelere dikkat etmeli?

  • Müze, Arkeopark ve manastırların güncel açık olduğu saatleri resmî sayfalarından kontrol et.
  • Manastırları ziyaret ederken sessiz ol, ibadet saatlerine saygı göster ve fotoğraf için izin iste.
  • Yazın şapka, güneş kremi ve bol su olmadan yola çıkma.
  • Mağara evlerde ve kale yamaçlarında işaretli yolların dışına çıkma.

Paylaş

Sık sorulan sorular

Batman kaç günde gezilir?

Batman Müzesi ve Hasankeyf'teki Arkeopark için bir gün, kale çevresi, kanyon ve Mor Aho Manastırı için bir gün ayırırsan iki günde ana noktaları görürsün. Mor Kuryakos ve Sason için üçüncü bir gün ekleyebilirsin.

Hasankeyf'te ne görülür?

Hasankeyf'te İç Kale ve Yukarı Şehir, binlerce mağara evin oyulduğu kanyon, taşınan anıtların yeniden kurulduğu Arkeopark, Yamaç Külliyesi ve Hasankeyf Müzesi görülür. Kalenin ziyarete açık kısımlarını önceden resmî kaynaklardan kontrol et.

Batman'a ne zaman gidilir?

İlkbahar ve sonbahar en uygun dönemlerdir. Yazın Dicle vadisi çok sıcak olur; açık alanları sabah erken ya da akşamüstü gezmek gerekir.

Batman'a nasıl ulaşılır?

Batman'a hava, demir ve kara yoluyla ulaşabilirsin. Hasankeyf'e şehir merkezinden araçla kolayca gidilir; manastırlar ve Sason için araç ya da yerel tur gerekir.

Batman'da ne yenir?

Yoğurtlu leben çorbası, kaburga dolması, Şam böreği, mumbar dolması, kütülk, kışlık dolma ve tırşık öne çıkar. Tatlı olarak pekmezli havdel ve cevizli bayram tatlısı denenir.

Cultvia Editörlüğü

Editörlük

Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.

#gezi#batman#hasankeyf#arkeopark#dicle

Son güncelleme:

Ne değişti?
  1. : İlk yayın

Kaynaklar

  1. Gör Batman — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
  2. Tarihçe — Batman Belediyesi
  3. Zeynel Bey Kümbeti — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
  4. Tat Batman — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
İşine yaradı mı?
Hata bildir

Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.

Bildirimle birlikte sayfa adresi ve tarayıcı bilgisi kaydedilir. E-posta adresin yalnızca cevap için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve iş bitince silinir.

Sıradaki

Tablolarla ve avizeyle süslü bir sanat galerisi salonuŞehir RotalarıPera Müzesi'nde Kasım'da ne var? Caz, okuma akşamı ve atölye13 Kasım 2026 · 2 dk okuma
Oku bölümünden