Bitlis'i iki ayrı şehir gibi düşün: derin bir vadiye kurulmuş, kalesi ve taş evleriyle eski Bitlis ile Van Gölü kıyısındaki Ahlat. Ahlat'taki Selçuklu Meydan Mezarlığı'nın oymalı mezar taşları, kümbetler ve Nemrut Dağı'nın kalderasındaki krater gölü ilin en güçlü durakları. İki gün ayırırsan büryan ve Bitlis balıyla birlikte hepsini görebilirsin.
Bitlis vadisinde gezmeye nereden başlamalı?
Bitlis merkezi dar bir vadinin iki yamacına yayılır; yapılar birbirine yakın ama yokuşlu sokaklar yüzünden rahat ayakkabı şart. Şehri yukarıdan görmek için önce kaleye çık, sonra aşağı inerek camileri ve medreseleri dolaş.
Bitlis Kalesi
Rivayete göre kaleyi Büyük İskender'in komutanlarından Badlis yaptırdı ve şehrin adı da ondan geliyor. Kalın surlarla çevrili kale bugün de kentin üstünde yükselir. Eski anlatılara göre yukarı kalede evler, bir han ve cami, aşağıda ise iki ucu demir kapılı bir çarşı varmış; günümüze ulaşan kale yapısının kendisi. Surlardan vadiye yayılan taş evleri seyretmek için iyi bir nokta.
Ulu Cami
Kitabesine göre 1150'de, Selçuklu döneminde yapılan cami 1651-1652'de onarıldı. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen planıyla Selçuklu mimarisinin bölgedeki güzel örneklerinden sayılıyor. Kuzeyde ayrı duran minare ise yapıya 15. yüzyılın sonunda eklendi.
Şerefiye Külliyesi
Bitlis beylerinden IV. Şerefhan'ın 1528'de yaptırdığı külliye cami, medrese, imaret ve türbeden oluşuyor. Mimarideki zenginliği en iyi giriş kapısındaki ince taş süslemelerde görürsün; kapının önünde biraz durup motifleri tek tek incele.
İhlasiye Medresesi
1589'da V. Şerefhan'ın yaptırdığı medrese, kubbesiz ve düz damlı dikdörtgen planı, ortada yükselen kalın kasnağı ve köşelerdeki silindirik kuleleriyle alışılmadık bir silüete sahip. Yapının en süslü yeri taç kapısı. Avlusunda Şerefhanoğulları ailesine ait mezarlar bulunuyor.
Bitlis evleri ve Alemdar Köprüsü
Bitlis evleri sokaktan yüksek duvarlarla ayrılır, düzgün kesme taştan yapılır ve sıkıştırılmış toprak damla örtülür. Dışarıdan sakin görünen bu evlerin taç kapıları, içeride taş döşeli avlulara ve meyve ağaçlı bahçelere açılır. Merkezdeki kesme taş kemerli Alemdar Köprüsü'nü de aynı yürüyüşe ekle; Osmanlı döneminden kaldığı düşünülüyor.
El Aman Kervansarayı
Bitlis-Tatvan yolu üzerindeki kervansaray, 16. yüzyılda Van Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırıldı. Kervan, hac ve İpek yollarının kesiştiği noktada yolcuların güvenliğini ve ihtiyaçlarını karşılayan yapı, Go Türkiye'de Anadolu'nun en büyük kervansarayı olarak tanıtılıyor. Tatvan'a giderken mola vermek için ideal.
Ahlat neden ayrı bir gün ister?
Van Gölü kıyısındaki Ahlat, "Kubbet-ül İslam" diye anılan üç şehirden biri ve Türkiye'nin sakin şehirler (Cittaslow) ağında yer alıyor. İlçeyi açık hava müzesine çeviren şey, birbirine yakın duran mezarlık, kümbetler ve kıyıdaki kale.
Selçuklu Meydan Mezarlığı
Kültür Portalı'na göre bu mezarlık, Türk-İslam mezarlıkları arasında büyüklükte dünyada üçüncü, Türkiye'de ilk sırada. Mezar taşları 11. ile 16. yüzyıllar arasına tarihleniyor; Orta Asya'daki balbal geleneğiyle İslami geleneği bir araya getiriyor. Taşların ön yüzünde ölen kişiye dair bilgiler ve yazılar, arka yüzünde çoğu zaman ustanın adı ve geometrik süslemeler var. "Ahlat Eski Yerleşimi ve Mezar Taşları" 2000'den bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde. Yürüme yollarından ayrılmadan, taşların üzerine çıkmadan gez.
Emir Bayındır Kümbeti
Mezarlığın hemen yanındaki kümbeti, 1481'de hayatını kaybeden Bayındır Bey için eşi Şah Selime Hatun yaptırdı. Çevresindeki sekiz kısa sütun yüzünden halk arasında Parmaklıklı Kümbet diye anılıyor ve Ahlat'ın simgesi sayılıyor. Yanındaki küçük mescit 1477 tarihli.
Ulu Kümbet, Çifte Kümbetler ve Hasan Padişah Kümbeti
Ahlat'taki Selçuklu ve İlhanlı dönemi kümbetleri çadır biçiminden esinlenmiş mezar anıtları. Çoğu iki katlı: altta mezar odası, üstte ibadet için ayrılmış bir mekân var. İslam öncesi kurgan geleneğiyle İslami gömme geleneğinin buluştuğu bu yapılar arasında Erzen Hatun Kümbeti ve Abdurrahman Gazi Türbesi de bulunuyor.
Ahlat Müzesi
İlk kez 1971'de açılan müze, Kalkolitik Çağ'dan Osmanlı dönemine uzanan eserleri sergiliyor. Akkoyunlu dönemine ait koç biçimli mezar taşlarına, Oğuz damgaları panosuna ve Kültür Portalı'nın özellikle andığı lüster ibriğe bak. Güncel saat ve ücreti müzenin resmî sayfasından kontrol et.
Ahlat Sahil Kalesi
Göl kıyısındaki dikdörtgen planlı kale, Kanuni döneminde Mimar Sinan'a yaptırıldı; alçak surları ve on üç burcu var. İçinde 16. yüzyıldan kalan tek kubbeli Kadı Mahmut Camii, hemen karşısında İskender Paşa Camii yer alıyor.
Nemrut Kalderası ve Van Gölü kıyısı
Nemrut Krater Gölü
Nemrut Dağı'nın tepesindeki göl, Türkiye'nin en büyük krater gölü. Volkanik patlamalarla oluşan kalderada ikisi büyük beş göl, lav çıkış noktaları, sıcak su kaynakları ve mağaralar bulunuyor; alan 2003'te Nemrut Kalderası Tabiat Anıtı olarak tescillendi. Göl çevresinde atlı doğa yürüyüşü, bisiklet, kuş ve kelebek gözlemi yapılabiliyor. Kışın Nemrut Kayak Merkezi'nde bir yanda krater gölünü, öbür yanda Van Gölü'nü görerek kayarsın.
Tatvan ve Van Gölü kıyısı
Türkiye'nin en büyük gölü olan sodalı Van Gölü'nün önemli bir kısmı Bitlis sınırlarında. Tatvan, Ahlat ve Adilcevaz kıyılarında doğal plajlar var; Tatvan ile Van arasında feribot seferleri yapılıyor. Göl kenarında bir çay molası, ilin sert dağ manzarasına iyi bir denge.
Bitlis sofrasında ve çarşısında ne var?
Bitlis mutfağı et, balık ve bulgur üzerine kurulu. En ünlü yemek büryan: küçük parçalar hâlinde kuzu ya da keçi eti derin fırınlarda ağır ağır pişirilir. Bitlis köftesi, koyun sütünden yapılıp teneke ya da toprak kaplarda olgunlaştırılan Bitlis peyniri, Adilcevaz cevizi ve Hizan fındığı da yöreye özgü. Bitlis balı ve yüksek yaylalarda üretilen karakovan balı, yanına alacağın en güzel hediyelerden.
El sanatı tarafında ceviz ağacından yapılan Ahlat bastonu öne çıkar; üzerindeki desenler Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu ve Osmanlı motiflerinden geliyor. Nemrut eteklerinden çıkarılan volkanik Ahlat taşını işleme geleneği ise 2022'de UNESCO'nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne kaydedildi.
Bitlis müziğini ne öne çıkarır?
Valiliğin anlatımıyla Bitlis bir uzun hava yöresi: halay çekilirken bile sazlar susar, uzun hava söylenir, ardından davul zurna yeniden halay ezgisine döner. Halaya burada "berite" deniyor. Yöreden derlenen türküler arasında en bilineni "Bitlis'te Beş Minare". Bir düğün ya da şenliğe denk gelirsen kaval ve davul zurna eşliğindeki halayları izle.
Bitlis kaç günde gezilir?
İki gün idealdir. Örnek rota:
- Birinci gün sabah Bitlis Kalesi, Ulu Cami ve Şerefiye Külliyesi.
- Öğlen büryan; ardından İhlasiye Medresesi, taş evler ve Alemdar Köprüsü.
- Akşamüstü El Aman Kervansarayı'nda mola verip Tatvan'a geç, gün batımını Van Gölü kıyısında izle.
- İkinci gün sabah Nemrut Krater Gölü.
- Öğleden sonra Ahlat: Selçuklu Meydan Mezarlığı, Emir Bayındır Kümbeti, Ahlat Müzesi ve Sahil Kalesi.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
Nemrut kalderası ve göl kıyısı için yaz ve erken sonbahar en rahat dönem; Bitlis kışları uzun ve karlıdır, kayak yapmak istersen kış aylarını seç. Bitlis'e kara yoluyla ulaşılır; Tatvan ile Van arasında göl üzerinden feribotla da geçebilirsin. Ahlat ve Nemrut için araç kiralamak ya da tura katılmak işini kolaylaştırır.
Nelere dikkat etmeli?
- Nemrut yüksek bir dağ; yazın bile serin olabilir, yanına kalın bir kat al ve yola çıkmadan yol durumunu öğren.
- Meydan Mezarlığı'nda taşlara dokunma, üzerlerine çıkma; işaretli yollarda yürü.
- Camileri ve kümbetleri ibadet saatleri dışında, sessizce gez; omuzları ve dizleri örten kıyafet giy.
- Müzelerin güncel ziyaret saatlerini ve ücretlerini resmî sayfalarından kontrol et.
Doğu Anadolu'daki diğer şehirler için Şehir Rotaları sayfasına göz at.
Sık sorulan sorular
Bitlis kaç günde gezilir?
İki gün yeterli. Bir günü Bitlis merkezindeki kale, camiler, medreseler ve taş evlere; ikinci günü Nemrut Krater Gölü ile Ahlat'taki mezarlık, kümbetler ve müzeye ayır.
Ahlat mezar taşları UNESCO listesinde mi?
Ahlat Eski Yerleşimi ve Mezar Taşları 2000'den bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor. Ahlat taş işçiliği geleneği ise 2022'de UNESCO'nun acil koruma gerektiren somut olmayan kültürel miras listesine kaydedildi.
Nemrut Krater Gölü nerede?
Nemrut Dağı'nın tepesindeki kalderada, Tatvan ile Ahlat arasında yer alır. Türkiye'nin en büyük krater gölüdür; kalderada başka küçük göller, sıcak su kaynakları ve mağaralar da bulunur.
Bitlis'e ne zaman gidilir?
Krater gölü ve Van Gölü kıyısı için yaz ve erken sonbahar en uygun dönemdir. Kışlar uzun ve karlıdır; kayak için Nemrut Kayak Merkezi'ni kış aylarında ziyaret edebilirsin.
Bitlis'te ne yenir?
Derin fırınlarda pişen büryan kebabı, Bitlis köftesi, koyun sütünden yapılan Bitlis peyniri, Bitlis balı ve karakovan balı, Adilcevaz cevizi ve Hizan fındığı yörenin öne çıkan lezzetleridir.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Top Things to See in Bitlis — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Taste the Flavors of Bitlis — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Sakin Şehir Ahlat — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
- Bitlis Kültürü — T.C. Bitlis Valiliği
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.