İçeriğe geç
EN

Diyarbakır'da gezilecek yerler: surlar, Hevsel ve taş hanlar

UNESCO listesindeki bazalt surlar ve Hevsel Bahçeleri, Ulu Cami, dört ayaklı minare, Zerzevan Kalesi ve Malabadi Köprüsü: iki günlük Diyarbakır rotası.

Yazan Cultvia Editörlüğü4 dk okuma
Diyarbakır'da taş döşeli eski çarşı sokağı ve dükkânlar
Temsili görsel · Fotoğraf: Yusuf Onuk / Unsplash

Diyarbakır'da önce şehri kalkan balığı biçiminde saran bazalt surları ve Dicle kıyısındaki Hevsel Bahçeleri'ni gör; ikisi birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde. Sur içinde Ulu Cami, dört ayaklı minare, taş hanlar ve avlulu konaklar yürüme mesafesinde. Şehir dışında Zerzevan Kalesi, Malabadi Köprüsü ve Çayönü, Diyarbakır'ın binlerce yıllık geçmişini tamamlar.

Surlar ve Hevsel Bahçeleri neden ilk durak olmalı?

Diyarbakır'ın kimliği siyah bazalt taşından gelir. Surlar ve onları Dicle'ye bağlayan Hevsel Bahçeleri, 2015'te birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

Diyarbakır Surları

Tarihi MÖ 3000'lere kadar uzanan surlar, İçkale ve Dışkale diye ikiye ayrılıyor ve yaklaşık beş buçuk kilometre boyunca şehri çeviriyor. Seksen iki burcun ve altmışı aşkın kitabenin bulunduğu duvarlar, üzerindeki yazıt ve kabartmalarla adeta açık hava müzesi. Dağ Kapı, Mardin Kapı, Yeni Kapı ve Urfa Kapı ana girişler; gezine bunlardan birinden başlayabilirsin.

Keçi Burcu

Burçların en sevileni Keçi Burcu; Hevsel Bahçeleri, On Gözlü Köprü ve Kırklar Dağı buradan bütün genişliğiyle görünür. Gün batımına doğru çık; ışık değiştikçe bahçelerin yeşili ve nehrin kıvrımı ayrı bir manzara kurar.

Hevsel Bahçeleri

Surlar ile Dicle arasında, Mardinkapı'dan On Gözlü Köprü'ye ve Yenikapı'ya uzanan bahçeler, nehrin taşıdığı verimli toprakta binlerce yıldır işleniyor. Burada sebzenin yanında ceviz, incir, kayısı ve dut yetişiyor. Bahçeler aynı zamanda bir kuş cenneti; özellikle baharda söğüt bülbülü sayısı artıyor, saka ise dört mevsim burada.

On Gözlü Köprü

Dicle üzerindeki köprü, kitabesine göre 1065 ile 1067 arasında Mervanoğulları döneminde yapıldı. Bazalt kesme taştan on kemeri olan köprünün kitabesinin yanında küçük bir aslan kabartması var. Hevsel Bahçeleri'nin batı ucunda yer aldığı için iki durağı aynı yürüyüşte birleştirebilirsin.

Sur içinde neler görülür?

İçkale ve Amida Höyük

Surların kuzeydoğu köşesindeki İçkale, tarih boyunca kentin yönetim merkeziydi. İçindeki Amida Höyük, yerleşimin MÖ 6100 dolaylarında başladığı ve kesintisiz sürdüğü ender yerlerden. Artuklu Sarayı'nın kalıntıları, 1206 tarihli kitabesiyle Artuklu Kemeri ve Diyarbakır Arkeoloji Müzesi de buradadır. Müzenin güncel saat ve ücretini resmî sayfasından kontrol et.

Diyarbakır Ulu Camii

Anadolu'nun en eski camilerinden sayılan Ulu Cami, şehrin en büyük yapı topluluğu. Duvarlarındaki otuz sekiz kitabe, Roma döneminden kalma yer altı sarnıcı ve Mesudiye ile Zinciriye medreseleri külliyenin parçaları. Avluda, kaynakların el-Cezeri'ye bağladığı güneş saatini aramayı unutma.

Şeyh Mutahhar Camii ve Dört Ayaklı Minare

Akkoyunlu döneminde 1500'de yapılan caminin ünü, dört yekpare taş sütun üzerinde yükselen kare gövdeli minaresinden geliyor. Anadolu'da başka örneği bilinmeyen bu minarenin altından yedi kez geçenin dileğinin kabul olacağına inanılır.

Hasan Paşa Hanı ve Deliller Hanı

Kentin ticaret merkezindeki Hasan Paşa Hanı'nın yapımına 1572'de başlandı; on yedinci yüzyılda şehri gezen Evliya Çelebi onu kale gibi sağlam bir yapı diye anlatır. Mardin Kapı yakınındaki Deliller Hanı ise 1527–1528'de yapıldı ve şehrin en büyük kervansarayı. Adını, hacı adaylarına yol gösteren rehberlerin, yani "delil"lerin burada konaklamasından alıyor.

Cemil Paşa Konağı ve Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi

1888'de yapılan Cemil Paşa Konağı, haremlik ve selamlık kısımlarıyla Diyarbakır sivil mimarisinin en güzel örneklerinden; bugün Kent Müzesi olarak kullanılıyor. "Otuz Beş Yaş" dizeleriyle tanınan şair Cahit Sıtkı Tarancı'nın doğduğu ev de şadırvanlı, çiçekli avlusuyla bir müze. Bu iki yapı, avlu etrafında kurulan Diyarbakır evini anlamak için iyi bir başlangıç.

Şehir dışında hangi antik yerler var?

Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı

Çınar ilçesinde, Diyarbakır-Mardin yolunun üzerindeki Zerzevan, Roma'nın doğu sınırındaki bir garnizon yerleşimiydi. Surların içinde gözetleme kulesi, kilise, sarnıçlar, konutlar, yer altı yapıları ve Mithras Tapınağı bulunuyor. Alan UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde.

Malabadi Köprüsü

Silvan'ın doğusunda, Batman Çayı üzerindeki köprüyü Artuklular 1147–1148'de yaptırdı. Sarı kalker taşından köprü, dünyanın en geniş açıklıklı taş kemerli köprüsü unvanını taşıyor. Ana kemerin iki yanındaki odalar, kış günlerinde kervanların konaklaması için yapılmış. Köprü de UNESCO Geçici Listesi'nde.

Çayönü

Ergani yakınlarındaki Çayönü Tepesi, Anadolu'nun en eski tarımcı köy topluluklarından birine ev sahipliği yaptı. Yerleşik hayata geçişi açıkça gösteren alanlardan olan höyük, buğdayın ilk tarıma alındığı yerlerden biri olarak biliniyor; parlatılmış kalker bloklarından yapılan "Saltaşlı Yapı" kazının en görkemli buluntusu.

Eğil Kalesi

Dicle'ye paralel bir tepe üzerindeki Eğil'de, üç yanı derin vadilerle çevrili kale yekpare bir kayanın üzerine oturuyor. Kalenin batı yüzündeki çivi yazılı kabartma ve baraj gölü kıyısındaki kayaya oyulmuş kral mezarları, Asur dönemine işaret ediyor.

Diyarbakır mutfağı: ciğer, kaburga ve burma kadayıf

Bölgede yetişen kuzunun ciğeri Diyarbakır'ın en sevilen lezzeti; ciğer kebabı şehrin simgesi sayılır. Kaburga dolması (kelek), saray mutfağından halka geçen ayvalı kavurma, gelin duvağına benzetilen duvaklı pilav ve kenger pilavı denemen gerekenler arasında. On dokuzuncu yüzyılda burada doğduğu bilinen burma kadayıf ustadan çırağa aktarılan bir zanaat. Koyu renkli Karacadağ pirinci ve temmuz sonunda hasat edilen iri Diyarbakır karpuzu da şehrin simgeleri. Sabah erken saatlerde Aşefçiler Çarşısı'nda Dicle vadisinin sebze ve meyvelerini görebilirsin.

Diyarbakır kaç günde gezilir?

Sur içi için bir tam gün, şehir dışı için bir gün ayırırsan iki günde ana noktaları görürsün. Örnek rota:

  1. Birinci gün sabah İçkale, Amida Höyük ve Arkeoloji Müzesi.
  2. Öğle Ulu Cami, Hasan Paşa Hanı ve Dört Ayaklı Minare; öğle yemeğinde ciğer kebabı.
  3. Öğleden sonra Cemil Paşa Konağı ve Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi, gün batımında Keçi Burcu ve Hevsel.
  4. İkinci gün Zerzevan Kalesi'ne, dönüşte On Gözlü Köprü'ye; vaktin kalırsa Malabadi Köprüsü ya da Çayönü.

Mezopotamya'daki diğer şehirler için Şehir Rotaları sayfasına bak.

Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?

İlkbahar, Hevsel Bahçeleri'nin yeşerdiği ve kuşların arttığı dönem olduğu için en güzel mevsim; sonbahar da yürüyüş için rahat. Yaz ortası çok sıcak geçer; gezini sabah ve akşamüstüne yay. Diyarbakır'a hava yoluyla ya da kara yoluyla ulaşabilirsin. Sur içini yürüyerek, Zerzevan ve Malabadi'yi araçla ya da tur araçlarıyla gezmek en kolayı.

Nelere dikkat etmeli?

  • Bazı tarihî yapılarda restorasyon sürüyor; ziyaret öncesi resmî sayfadan açık olup olmadığını kontrol et.
  • Camileri ibadet saatleri dışında ziyaret et; omuzları ve dizleri örten kıyafet giy.
  • Surların üzerinde yürürken korkuluk olmayan kısımlara yaklaşma, çocukları yakından takip et.
  • Yaz aylarında şapka, güneş kremi ve su yanından eksik olmasın.

Paylaş

Sık sorulan sorular

Diyarbakır kaç günde gezilir?

Sur içi için bir tam gün, Zerzevan Kalesi, Malabadi Köprüsü ya da Çayönü gibi şehir dışındaki yerler için bir gün daha ayırırsan iki günde rahatça gezersin.

Diyarbakır Surları UNESCO listesinde mi?

Evet. Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri 2015'te birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Zerzevan Kalesi ve Malabadi Köprüsü ise Geçici Liste'de yer alıyor.

Diyarbakır'a ne zaman gidilir?

İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemlerdir; baharda Hevsel Bahçeleri yeşerir ve kuşlar artar. Yaz ortası çok sıcak geçtiği için gezini sabah ve akşamüstü saatlerine yay.

Zerzevan Kalesi'ne nasıl gidilir?

Zerzevan Kalesi, Çınar ilçesinde, Diyarbakır-Mardin karayolunun üzerinde ve şehir merkezine yaklaşık kırk sekiz kilometre uzaklıktadır. Özel araçla ya da tur araçlarıyla gidilir.

Diyarbakır'da ne yenir?

Kuzu ciğeri kebabı, kaburga dolması (kelek), ayvalı kavurma, duvaklı pilav ve burma kadayıf öne çıkar. Karacadağ pirinci ve iri Diyarbakır karpuzu da yörenin tanınmış ürünleridir.

Cultvia Editörlüğü

Editörlük

Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.

#unesco#gezi#diyarbakır#surlar#hevsel bahçeleri

Son güncelleme:

Ne değişti?
  1. : İlk yayın

Kaynaklar

  1. Dünya Mirası Diyarbakır — T.C. Diyarbakır Valiliği
  2. Gör Diyarbakır — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
  3. Taste Local Flavors of Diyarbakir — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
İşine yaradı mı?
Hata bildir

Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.

Bildirimle birlikte sayfa adresi ve tarayıcı bilgisi kaydedilir. E-posta adresin yalnızca cevap için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve iş bitince silinir.

Sıradaki

Tablolarla ve avizeyle süslü bir sanat galerisi salonuŞehir RotalarıPera Müzesi'nde Kasım'da ne var? Caz, okuma akşamı ve atölye13 Kasım 2026 · 2 dk okuma
Oku bölümünden