Erzurum'da ilk durağın, şehrin simgesi Çifte Minareli Medrese ve hemen yakınındaki Yakutiye Medresesi, Ulu Cami ve Üç Kümbetler olsun; Selçuklu ve İlhanlı taş işçiliğinin en etkileyici örnekleri şehir merkezinde yürüme mesafesinde toplanmış. Kışın Palandöken'in toz karı, yazın kuzeydeki Tortum Şelalesi ve Narman'ın kırmızı peri bacaları şehrin doğasını gösterir. Cağ kebabı ve kıtlama çay da Erzurum'un vazgeçilmez tadıdır.
Erzurum'a ilk kez gidenler nereleri görmeli?
Tarihî İpek Yolu üzerindeki Erzurum'un anıtları, şehrin ana caddesi boyunca ve kalenin eteğinde sıralanıyor. Hepsini yürüyerek gezebilirsin.
Çifte Minareli Medrese
Avlulu, iki katlı ve dört eyvanlı medresenin 1285–1290 arasında, İlhanlılar döneminde yapıldığı düşünülüyor; Hatuniye Medresesi adı, yapımın Alaaddin Keykubat'ın kızı Huand Hatun'a bağlanmasından geliyor. Kuzey cephedeki taç kapı başlı başına bir sanat eseri: kapının iki yanındaki kabartmalardan birinde çift başlı kartal var. Firuze çini kakmalı tuğla minareler ve avlunun güney ucundaki konik külahlı kümbet de mutlaka bakman gereken ayrıntılar.
Yakutiye Medresesi ve Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi
1310'da İlhanlı döneminde yaptırılan Yakutiye, Anadolu'daki kapalı avlulu medreselerin en büyüğü. Taç kapının yan yüzlerinde iki pars, bir kartal ve hurma yapraklarından oluşan hayat ağacı kabartması, Orta Asya'dan gelen simgeleri bir araya getiriyor. Medrese, 2014'te "Anadolu Selçuklu Medreseleri" başlığıyla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Bugün müze olan yapıda sedef kakmalı yazı takımları, tombak ibrikler ve takılar sergileniyor; güncel saat ve ücreti resmî sayfasından kontrol et.
Erzurum Ulu Camii
Saltuklu emiri Nasreddin Aslan Mehmet'in 1179'da yaptırdığı cami, Saltukluların "Atabey" unvanından dolayı Atabey Camii diye de anılıyor. Medreselerle aynı yürüyüşte gezebilirsin; aralarındaki yüzyılı aşkın yaş farkını taş işçiliğinde karşılaştırmak ilginç.
Üç Kümbetler
Anadolu'nun en güzel anıt mezarlarından sayılan topluluğun en büyüğü, 12. yüzyılın sonlarına tarihlenen Emir Saltuk Kümbeti. İki renkli kesme taştan sekizgen gövdesindeki nişlerde boğa, yılan, yarasa ve kartal kabartmaları var; bunlar Orta Asya Türk takvimindeki burç figürlerini andırıyor. Diğer iki kümbetin 14. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor.
Erzurum Kalesi
Geçmişi Urartulara uzanan kalenin bugün ayakta olan iç kalesi, MS 415'te Bizans döneminde yapıldı. Avlusunda tuğla bir hamam ve Osmanlı döneminde eklenen İç Kale Mescidi bulunuyor. Dış kalenin surları büyük ölçüde yıkılmış olsa da Tebriz ve Erzincan kapıları gibi giriş kapılarının adları biliniyor; Tebriz Kapı bugün de bir semt adı. Kale, 16. ve 19. yüzyıllarda iki kez onarıldı.
Lala Paşa Camii ve Taşhan
1562'de yapılan Lala Paşa Camii, Erzurum'daki ilk Osmanlı camisi ve şehirdeki sonraki camilere model oldu; Mimar Sinan'a atfediliyor. Şehrin ticaret hayatının kalbindeki Taşhan ise 16. yüzyıldan kalan, geniş avlulu ve iki katlı bir kervansaray. Bugün oltutaşı ustalarının atölyeleriyle tanınıyor; ustaların bu taşı işleyişini yakından izleyebilirsin.
Erzurum'un doğasında neler var?
Palandöken Dağları
Şehir merkezine yalnızca birkaç kilometre uzaklıktaki Palandöken'de en yüksek nokta, üç bin metreyi aşan Büyük Ejder Tepesi. Kış yaklaşık beş ay sürüyor; aralık ile nisan arasında toz kar üzerinde kayak yapılabiliyor, pistlerin bir kısmı gece kayağı için aydınlatılıyor. Erzurum, 2011'de Dünya Üniversiteler Kış Oyunları'na bu pistlerle ev sahipliği yaptı.
Tortum Şelalesi ve Tortum Gölü
Uzundere ilçesindeki şelale, Tortum Gölü'nün suları eski bir heyelan kütlesini aşarak döküldüğü için oluştu; yaklaşık kırk sekiz metre yükseklikten akıyor. Önündeki seyir balkonundan şelaleyi yakından izleyebilirsin. Heyelanın vadiyi kapatmasıyla oluşan Tortum Gölü'nde ise kano ve yelken yapılabiliyor. Biraz ötedeki Sudökülen Şelalesi de yaz günlerinde serin bir mola.
Öşvank Manastırı ve Uzundere
Uzundere'ye bağlı Çamlıyamaç köyündeki manastır, 10. yüzyıla ait. Renkli taş süslemeleri ve kabartma figürleriyle tanınan görkemli bir Orta Çağ yapısı. Çoruh Vadisi'ndeki Uzundere, endemik bitki ve kelebek türleriyle biyolojik çeşitliliği yüksek bir sakin kent.
Narman peri bacaları ve Çobandede Köprüsü
Narman'da rüzgâr ve yağmurun kumlu toprağı aşındırmasıyla oluşan kırmızı peri bacaları ve dar vadiler, "Kırmızı Periler Diyarı" diye anılıyor. İpek Yolu üzerindeki Çobandede Köprüsü 1298'de İlhanlı döneminde yapıldı; Aras üzerindeki yedi kemerli köprüde siyah, kırmızı ve gri kesme taşlar birlikte kullanılmış.
Erzurum sofrası: cağ kebabı, kadayıf dolması ve kıtlama çay
Özel baharatlarla marine edilen kuzu etinin şişe dizilip odun ateşinde yavaş yavaş pişirildiği cağ kebabı, ince dilimlenip pide ve soğanla gelir; yanına Erzurum ayranı yakışır. Tatlıda cevizle sarılıp kızartılan ve şerbete batırılan kadayıf dolması öne çıkıyor. Su böreği, ayran aşı çorbası, aşmalı yahni, hıngel, kete ve civil ile göğermiş peynirleri de denemen gerekenler arasında. Şehrin en sevilen içeceği kıtlama çaydır: çay, ağza alınan ve yavaş eriyen sert kıtlama şekeriyle yudumlanır.
Erzurum kaç günde gezilir?
Şehir merkezi için bir gün, kuzeydeki doğa için bir gün yeterli; kışın kayak için ek günler ayır. Örnek rota:
- Birinci gün sabah Çifte Minareli Medrese ve Ulu Cami, ardından Yakutiye Medresesi ve müze.
- Öğle cağ kebabı; öğleden sonra Erzurum Kalesi, Üç Kümbetler, Lala Paşa Camii ve Taşhan'daki oltutaşı atölyeleri.
- İkinci gün Uzundere yönüne çık: Tortum Şelalesi, Tortum Gölü ve Öşvank Manastırı.
- Kışın gidiyorsan bu günlerden birini Palandöken'e ayır; yazın vaktin kalırsa Narman'ın peri bacalarını gör.
Doğu Anadolu'daki diğer rotalar için Şehir Rotaları sayfasına göz at.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
Kayak için aralık ile nisan arası, Tortum Şelalesi ve yayla gezileri için haziran ile eylül arası uygun. Erzurum yüksek bir şehir; yaz geceleri bile serin olur. Şehre hava yoluyla, kara yoluyla ya da Doğu Ekspresi'nin de geçtiği demir yoluyla ulaşabilirsin. Merkezdeki anıtlar yürüme mesafesinde; Tortum ve Narman için araç gerekli.
Nelere dikkat etmeli?
- Kışlar çok soğuk ve uzun; kat kat giyin, kaymaz tabanlı bot al ve yola çıkmadan yol durumunu öğren.
- Medreseler ve müzelerin güncel ziyaret saatlerini ve ücretlerini resmî sayfalarından kontrol et.
- Tortum Şelalesi'nin debisi mevsime göre değişir; seyir alanlarının dışına ve kaygan kayalara çıkma.
- Camileri ibadet saatleri dışında, uygun kıyafetle ziyaret et.
Sık sorulan sorular
Erzurum kaç günde gezilir?
Şehir merkezindeki medreseler, kümbetler ve kale için bir gün, Tortum Şelalesi ve Öşvank Manastırı için bir gün ayırırsan iki günde rahatça gezersin. Kayak yapacaksan Palandöken için ek günler planla.
Erzurum'a ne zaman gidilir?
Palandöken'de kayak için aralık ile nisan arası, Tortum Şelalesi ve yayla gezileri için yaz ayları uygundur. Erzurum yüksek bir şehir olduğu için yazın bile geceler serin geçer.
Palandöken şehir merkezine ne kadar uzak?
Palandöken Kayak Merkezi, Erzurum şehir merkezine yaklaşık beş kilometre uzaklıktadır. Bu yakınlık sayesinde şehirde kalıp gün içinde kayak yapmak mümkündür.
Erzurum'a nasıl ulaşılır?
Erzurum'a hava yoluyla, kara yoluyla ya da Doğu Ekspresi'nin de güzergâhında olan demir yoluyla ulaşabilirsin. Merkezdeki anıtlar yürüme mesafesindedir; Tortum ve Narman için araç gerekir.
Erzurum'da ne yenir?
Cağ kebabı, kadayıf dolması, su böreği, ayran aşı çorbası, aşmalı yahni, hıngel ve kete öne çıkar. Civil ve göğermiş peynirlerini dene; çayı da kıtlama şekeriyle iç.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi) — T.C. Erzurum Valiliği
- Yakutiye Medresesi Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
- Gör Erzurum — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Taste the Flavors of Erzurum Guide — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.