Kars'ta görmen gereken ilk yer, şehre kırk iki kilometre uzaklıktaki Ani Ören Yeri: İpek Yolu'nun Kafkaslardan Anadolu'ya giriş kapısında kurulmuş, 2016'dan bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde olan bir Orta Çağ kenti. Şehir merkezinde bazalt taşından Kars Kalesi ve Baltık üslubundaki binalar, çevresinde ise Çıldır Gölü ve Sarıkamış ormanları seni bekler. Üç gün ayırırsan kaşar ve gravyerle süslü sofrasıyla birlikte Kars'ı doya doya yaşarsın.
Kars'a ilk kez gidenler nereleri görmeli?
Ani Ören Yeri
Arpaçay'ın batısında, volkanik bir düzlüğün üzerine kurulan Ani, tarih öncesinden bu yana pek çok uygarlığa ev sahipliği yaptı. İpek Yolu sayesinde Orta Çağ'da bölgenin kültür ve ticaret merkezi oldu, yeni ticaret yollarının açılmasıyla önemini yitirdi ve 17. yüzyılda tamamen terk edildi. Surlar, kiliseler, camiler, saray, kervansaray, hamam ve köprü kalıntılarıyla Orta Çağ şehirciliğini bir arada görebileceğin ender yerlerden. Alan geniş ve gölgesiz; en az yarım gün ayır, şapka ve su al.
Ebu'l Menuçehr Camii
Ani'de İç Kale'ye giden yolun güneyindeki cami, kitabesine göre 11. yüzyılın sonlarında yapıldı ve Anadolu'daki ilk Türk camisi olarak kabul ediliyor. Tüf taşından gövdesi ve Arpaçay vadisine bakan konumuyla ören yerinin en çok fotoğraflanan yapılarından biri.
Ani Katedrali
Temelleri 10. yüzyılın sonunda atılan ve 1010'da tamamlanan katedral, Ani'nin ayakta kalan en görkemli yapısı. Haç planlı iç mekânı, kemerleri taşıyan sağlam ayakları ve dış cephedeki kabartmalar 11. yüzyıl mimarisinin tipik örnekleri. 11. yüzyılın ikinci yarısında camiye dönüştürüldüğü için Fethiye Camii olarak da anılıyor.
Tigran Honents Kilisesi ve Selçuklu Sarayı
Mığmığ Çayı'nın Arpaçay'a karıştığı noktadaki küçük kilise, 13. yüzyılın başında Anili bir tüccar tarafından yaptırıldı; iç duvarlarını ve kubbesini kaplayan freskleriyle dikkat çekiyor. Ören yerinin batısındaki Selçuklu Sarayı ise yıldız motifli taç kapısıyla Selçuklu taş işçiliğinin en güzel örnekleri arasında sayılıyor.
İpek Yolu köprüsü ve kervansaray
Arpaçay üzerindeki iki katlı köprünün alt katı kervanlara, üst katı yayalara ayrılmıştı; bugün yalnızca ayakları duruyor. Ören yerinin ortasındaki kervansaray ise 12. yüzyılın başında, daha eski bir kilisenin zemini üzerine kuruldu ve giriş kapısında Selçuklu üslubunu taşıyor.
Kars Kalesi
Şehre tepeden bakan kale, 12. yüzyılın ortasında Saltuklular döneminde bazalt taşından yapıldı. Surların büyük bölümü zamanla yıkılmış olsa da şehirden bakıldığında hâlâ heybetli. Kalenin içinde 13. yüzyılda yaşamış Celal Baba'nın türbesi bulunuyor. Yukarıdan Kars Çayı'nı, taş köprüleri ve eski mahalleleri birlikte görürsün.
Taşköprü
Kalenin eteğinde, Kars Çayı'nın daraldığı yerdeki üç kemerli bazalt köprü 16. yüzyılın sonunda yapıldı. Bir selde yıkılınca 18. yüzyılın başında yeniden inşa edildi. Köprünün çevresi, eski hamamlar ve taş evlerle Kars'ın en fotojenik köşelerinden.
Havariler Kilisesi (Kümbet Camii)
Kalenin güneyinde, Kaleiçi Mahallesi'ndeki yapı 10. yüzyılın ilk yarısında kilise olarak inşa edildi, 11. yüzyılda camiye dönüştürüldü. Konik külahlı kubbesi ve dış cephesindeki figür kabartmalarıyla kentin en eski yapılarından biri.
Baltık üslubundaki binalar
Kars'ın 1878–1918 arasında Rus yönetiminde kaldığı dönemde yapılan binalar, bölgedeki öteki yapılardan hemen ayrılıyor. Yusufpaşa, Ortakapı ve Cumhuriyet mahallelerindeki ızgara planlı sokaklarda, kesme bazalt cepheli, yüksek pencereli konaklar sıralanıyor. Ortakapı'daki Fethiye Camii bu dönemde kilise olarak yapılmış, uzun yıllar spor salonu olarak kullanıldıktan sonra camiye dönüştürülmüş. Bu sokaklarda amaçsızca yürümek, Kars'ı anlamanın en iyi yolu.
Kars Müzesi
1959'da kurulan müzenin arkeoloji ve etnografya salonlarında Tunç Çağı çanak çömleklerinden Lidya sikkelerine uzanan eserler var; Ani kazılarından çıkan buluntular da burada sergileniyor. Bahçedeki koç ve at biçimli mezar taşlarına ayrıca bak. Güncel saat ve ücreti müzenin resmî sayfasından kontrol et.
Çıldır Gölü
Kars ile Ardahan'ın birleştiği yerdeki Çıldır, Doğu Anadolu'nun ikinci büyük ve en büyük tatlı su gölü. Kışın yüzeyi tamamen donar; buz üstünde yürüyüş, atlı kızak turları ve kalın buzu kırarak yapılan "Eskimo usulü" balık avı bu mevsimin simgesi. Yazın ise göl kenarında yürüyüş, tekne turu ve kuş gözlemi yapılıyor; göç yolu üzerindeki gölün kıyısında bir gözlem kulesi de var.
Sarıkamış
Sarıçam ormanlarıyla kaplı Sarıkamış, Alplerdekine benzeyen kuru, toz hâlindeki "kristal kar"ıyla tanınan kayak merkezine ev sahipliği yapıyor. Ormanların çığ riskini azalttığı pistler, kayakçılar için güvenli bir seçenek. Yazın aynı ormanlar yürüyüş için ideal; 19. yüzyıl sonunda Baltık üslubuyla yapılan Katerina Av Köşkü de ilçenin tarihî yapıları arasında.
Kars sofrası: kaşar, gravyer ve kaz
Kars'ın yüksek yaylalarında otlayan hayvanların sütü, kentin peynirlerine adını verdi. Coğrafi işaretli Kars kaşarı, gravyer, çeçil ve tulum peyniri burada üretiliyor; bölgede peynir üretimi 1926'da merkeze bağlı Kümbetli köyünde başladı. Boğatepe köyündeki peynir müzesi bu geleneği yakından anlatıyor. Kışın kaz eti özel bir yemek olarak sofraya gelir; hangel, kete, katmer ve kuymak da denemen gerekenler arasında. Bin altı yüzü aşkın çiçekli bitkinin yetiştiği yaylalardan gelen Kars balı ise coğrafi işaretli bir başka ürün.
Kars kaç günde gezilir?
Üç gün idealdir. Örnek rota:
- Birinci gün: Sabah Kars Kalesi ve Taşköprü, öğleden sonra Havariler Kilisesi, Kars Müzesi ve Baltık üslubundaki binaların bulunduğu sokaklar.
- İkinci gün: Tüm gün Ani Ören Yeri; dönüşte bir peynir tadımı.
- Üçüncü gün: Mevsime göre Çıldır Gölü ya da Sarıkamış; kışın ikisini de görmek istersen bir gün daha ekle.
Doğu Anadolu'daki başka duraklar için Şehir Rotaları sayfasına bak.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
Ani ve şehir gezisi için mayıs ile ekim arası en rahat dönem; yaz günleri bile akşamları serin olur. Donmuş Çıldır Gölü ve Sarıkamış'ta kayak için aralık ile mart arasını seç. Kars'a hava yoluyla ya da kara yoluyla ulaşabilirsin; Ankara'dan kalkan trenler de Doğu Anadolu'yu yavaşça görmek isteyenlerin tercihi. Ani'ye şehir merkezinden otobüs seferleri, tur araçları ve özel araçla gidilir; güncel sefer saatlerini önceden kontrol et.
Nelere dikkat etmeli?
- Kars yüksek bir plato; kışlar çok sert ve uzun. Kış gezisinde kat kat giyin, kaymaz tabanlı bot al ve yol durumunu yola çıkmadan öğren.
- Ani Ören Yeri sınır hattına yakın bir alanda; işaretli yolların ve ziyaretçi alanının dışına çıkma.
- Çıldır Gölü'nün buzunun üstüne yalnızca yerel rehberlerin ve işletmecilerin güvenli bulduğu dönemlerde ve noktalarda çık.
- Ören yeri ve müzelerin güncel saat ve ücretlerini resmî kaynaklardan kontrol et.
Sık sorulan sorular
Kars kaç günde gezilir?
Şehir merkezi için bir gün, Ani Ören Yeri için bir gün, Çıldır Gölü ya da Sarıkamış için bir gün ayırırsan üç günde rahatça gezersin.
Ani Ören Yeri'ne nasıl gidilir?
Ani, Kars şehir merkezine kırk iki kilometre uzaklıkta. Şehir merkezinden kalkan otobüslerle, tur araçlarıyla ya da özel araçla gidilir; güncel sefer saatlerini önceden kontrol et.
Kars'a ne zaman gidilir?
Ani ve şehir gezisi için mayıs ile ekim arası rahattır. Donmuş Çıldır Gölü ve Sarıkamış'ta kayak için aralık ile mart arasını seç.
Çıldır Gölü Kars'ta mı?
Çıldır Gölü, Kars ile Ardahan'ın birleştiği yerde. Doğu Anadolu'nun ikinci büyük ve en büyük tatlı su gölü; kışın donar ve atlı kızak turlarıyla bilinir.
Kars'ta ne yenir?
Kars kaşarı, gravyer, çeçil ve tulum peyniri, kışın kaz eti, hangel, kete, katmer ve kuymak. Kars balı da coğrafi işaretli bir yöre ürünü.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Ani Ören Yeri — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
- Top Things to See in Kars — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Taste the Flavors of Kars — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Çıldır Gölü — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
