Siirt'te ilk durağın, şehrin hemen güneyinde Botan Çayı'nın oyduğu derin vadi olsun; Taşbaşı'ndaki mağaradan suyun kıvrımlarını kuşbakışı izlemek ilin en akılda kalan manzarası. Ardından Tillo'ya geçip güneş ışığının bir türbenin içine düşmesi için kurulan düzeneği gör. Şehir merkezindeki cas sıvalı taş evler, ilçelerdeki sarp kaleler ve fıstıklı, ballı sofrasıyla Siirt, kalabalıktan uzak ama dolu bir rota sunuyor.
Botan Vadisi'ni nereden izlemeli?
Botan Çayı, Bitlis'in güneyindeki yüksek dağlardan doğup batıya akarken Türkiye'nin en dik ve sarp vadilerinden birini oyar. Vadi, iki bin yedi yüz metreyi aşan Doğruyol ile Kapılı Dağı arasından geçerek Dicle Vadisi'ne açılır. Siirt'e gelmenin asıl sebebi çoğu zaman bu manzaradır.
Botan Vadisi Milli Parkı
Vadide arkeolojik höyükler, antik yollar, mağaralar, kilise kalıntıları, köprüler, hanlar, değirmenler ve kaleler yan yana duruyor. Bugün de kullanılan bazı yolların izi Asur Ticaret Kolonileri çağına kadar uzanıyor; yer yer taş döşeli bu yollar Roma döneminde onarılıp kullanılmaya devam etmiş. Ksenofon'un ünlü "Onbinlerin Dönüşü" anlatısındaki yürüyüşün de bu coğrafyadan geçtiği kabul ediliyor. Vadiye iniş yolları dik ve virajlı; manzara noktalarında durup yürüyüşü kısa tut.
Taşbaşı Mağarası ve Delikli Taş
Şehir merkezinin yaklaşık dört kilometre güneydoğusundaki mağara, yerel adıyla Uluçay olan Botan'a üç yüz elli metre kadar yüksekten bakıyor. Kireç taşına oyulmuş iki mağara küçük bir pencereyle birbirine bağlanıyor; iç duvarlarda el aletleriyle kazılmış izler görülüyor. Hemen yanındaki delikli kayadan aşağıda kıvrılan suyu seyretmek için gün batımından önce gel. Gençlerin bir zamanlar cesaret göstermek için üzerinden atladığı söylenen "atlama taşı"na ise yalnızca bakmakla yetin; uçurum kenarında temkinli ol.
Gerra Han Köprüsü
Kitabesi olmayan tek gözlü köprü, yanındaki hanla birlikte on yedinci yüzyıla, Osmanlı dönemine tarihleniyor. Kesme taştan yapılan köprünün yolu basamak basamak yükseldiği için tekerlekli araçlar geçemezmiş; doğu tarafında birkaç yolcunun barınabileceği tonozlu küçük bir oda var. Kervan yollarının nasıl işlediğini anlamak için güzel bir örnek.
Tillo'da güneş ışığı neden bu kadar önemli?
Tillo, şehir merkezinin yakınındaki küçük bir ilçe. Burayı ünlü yapan, bilim ve gökyüzü gözlemine duyulan merakın taşa işlenmiş hâli.
İsmail Fakirullah ve İbrahim Hakkı Türbesi
On sekizinci yüzyılın âlimi İbrahim Hakkı, hocası İsmail Fakirullah'ın türbesine bir ışık düzeneği yaptırmış. Her yıl ekinoks günlerinde, yani mart ve eylül aylarında gece ile gündüzün eşitlendiği sabahlarda, doğan güneşin ilk ışınları bu düzenek sayesinde sandukanın baş ucuna düşüyor. Düzenek 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Bu anı görmek istiyorsan ekinoks sabahları erkenden yerinde ol; o günler kalabalık olur.
Sultan Memduh Sarnıçları
Yine Tillo'daki sarnıçlar ana kayanın oyulmasıyla yapılmış özgün su yapıları. Yerleşimin su ihtiyacını karşılamak için arazinin doğal eğimine uyumlu biçimde tasarlanmışlar. Sade görünüşlerinin ardında, kurak bir yamaçta suyu toplamanın akıllıca bir mühendisliği yatıyor.
Şehir merkezinde hangi yapılar görülür?
Cas Evleri
Siirt'in geleneksel evleri, yöreye özgü cas harcıyla sıvanıyor. Cas, çevreden çıkarılan alçı taşının fırında yakılıp öğütülmesiyle elde edilen kaba bir alçı. Kırma, moloz ve kesme taştan yapılan, iki ya da üç katlı bu evlerin duvarları kalın, pencereleri küçük; yukarı doğru daralan piramit biçimleri yazın serin, kışın sıcak kalmalarını sağlıyor. Eski mahallelerde yürürken cephelerdeki kemerli pencerelere dikkat et.
Saat Kulesi
Ulu Cami'nin doğusunda yükselen ilk kule 1905'te yapılmıştı. Beş katlı, sekizgen kasnak üzerine piramidal külahla örtülü kule, sonradan Ahlat taşından yeniden inşa edildi ve saat mekanizması yeni yapıya taşındı. Merkezdeki yürüyüşüne buradan başlayabilirsin.
Güsir Höyük
Kazılarda elde edilen bulgular, resmî tanıtım sayfasına göre Göbeklitepe'den birkaç yüzyıl daha eskiye tarihleniyor. Bu da Siirt'i insanlığın yerleşik hayata geçtiği en eski yerlerden biri olarak tartışmaya katıyor. Kazı alanının ziyaret durumunu yola çıkmadan il kültür ve turizm müdürlüğünden öğren.
İlçelerdeki kaleler nasıl bir manzara sunar?
Siirt'in dağlık ilçelerinde kaleler genellikle çevreye hâkim sarp kayalıklara kurulmuş. Yolları uzun, ama manzaraları buna değer.
İncekaya Kalesi
Şirvan'a yaklaşık on kilometre uzaklıktaki İncekaya köyünde, çevreye hâkim bir tepede duruyor. Bizans döneminde yapıldığı tahmin edilen kale, sonra Selçukluların eline geçmiş; görünüşüyle bir şatoyu andırıyor.
Derzin ve İrun kaleleri
Baykan'ın sekiz kilometre doğusunda, Adakale köyü yakınındaki Derzin Kalesi'nin gözetleme kuleleri bugün bile sağlam görünüyor. Şirvan'ın kuzeyindeki İrun Kalesi ise sarp dağların zirvesine kurulmuş; eteğindeki nehre bir tünelle bağlandığı anlatılıyor.
Siirt sofrasında neler var?
Siirt fıstığı, iri taneleri ve ağzının açık olmasıyla tanınan coğrafi işaretli bir ürün; düşük nemli iklimi lezzetinin sırrı sayılıyor. Pervari'nin dağlık köylerinde karakovan ve örme sepetlerde üretilen Pervari balı, sarı ballara göre daha beyazımsı rengiyle ayırt ediliyor. Bütün kuzunun közlü bir kuyuya sarkıtılıp ağzı çamurla kapatılarak pişirildiği büryan kebabı, pirinç ve kıymayla doldurulan mumbar ve sirik otu katılan otlu peynir yöre mutfağının imzaları. Tatlı ekşi zivzik narı ile iri taneli tayfi üzümünü mevsiminde mutlaka dene. Dönüşte fıstık ve bal almak için yerel pazarlara uğra.
Siirt kaç günde gezilir?
İki gün yeterli. Örnek rota:
- Birinci gün sabah Saat Kulesi ve cas evlerinin olduğu eski mahalleler; öğleden sonra Tillo'daki türbe ve sarnıçlar, akşamüstü Taşbaşı'nda gün batımı.
- İkinci gün Botan Vadisi'nin manzara noktaları ve Gerra Han Köprüsü; vaktin kalırsa Şirvan yönünde İncekaya Kalesi.
Güneydoğu'daki diğer şehirler için Şehir Rotaları sayfasına göz at.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
İlkbahar, vadinin yeşillendiği ve havanın yürüyüşe elverdiği en iyi dönem; sonbahar da nar ve üzüm mevsimiyle güzel. Yazlar sıcak ve kurak geçer, kışlar ise soğuk ve yağışlı. Ekinoks günlerinde Tillo'yu görmek istiyorsan konaklamanı önceden planla. Siirt'e hava yolu ya da kara yoluyla ulaşabilirsin; vadi, Tillo ve ilçelerdeki kaleler için araç gerekir.
Nelere dikkat etmeli?
- Müze, türbe ve ören yerlerinin güncel ziyaret saatlerini ve ücretlerini resmî sayfalarından kontrol et.
- Vadi yolları dik ve virajlı; yağışlı havalarda yavaş sür, kayalık kenarlarda dikkatli ol.
- Türbe ve camileri ziyaret ederken kıyafetine özen göster, sessiz ol.
- Yazın yanına bol su, şapka ve güneş kremi al.
Sık sorulan sorular
Siirt kaç günde gezilir?
Şehir merkezi, Tillo ve Taşbaşı için bir gün, Botan Vadisi'nin manzara noktaları ve Gerra Han Köprüsü için bir gün ayırırsan iki günde ana noktaları görürsün. İlçelerdeki kaleler için ek zaman planla.
Tillo'daki ışık olayı ne zaman görülür?
Gece ile gündüzün eşitlendiği ekinoks günlerinde, mart ve eylül aylarında, doğan güneşin ilk ışınları türbedeki düzenek sayesinde İsmail Fakirullah'ın baş ucunu aydınlatır. Bu sabahlarda erken gitmen gerekir.
Siirt'e ne zaman gidilir?
Vadinin yeşillendiği ilkbahar ve nar, üzüm mevsimi olan sonbahar en uygun dönemlerdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer.
Siirt'e nasıl ulaşılır?
Siirt'e hava yolu ya da kara yoluyla ulaşabilirsin. Botan Vadisi, Tillo ve ilçelerdeki kaleler için araç gerekir; vadi yolları dik ve virajlıdır.
Siirt'te ne yenir?
Büryan kebabı, mumbar ve sirik otuyla yapılan otlu peynir yöre mutfağının imzalarıdır. Coğrafi işaretli Siirt fıstığı, Pervari balı, zivzik narı ve tayfi üzümü de denemen gereken ürünler.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Gör Siirt — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Tat Siirt — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Taşbaşı Deliklitaş/Siirt — T.C. Siirt Valiliği
- Cas Evleri — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
