Şırnak gezisinin kalbi Dicle kıyısındaki Cizre: kırmızı tuğlalı Kırmızı Medrese, Musul Atabekleri döneminden kalan Ulu Cami, Nuh Peygamber'e ait olduğuna inanılan türbe ve Mem ile Zin'in öyküsünü yaşatan türbe birbirine yürüme mesafesinde. Doğada ise kral kabartmalı Kasrik Boğazı, cam terasıyla Cehennem Deresi Kanyonu ve karlı Kato Dağı, İdil'de de yüzyıllık taş kiliseler seni bekliyor.
Cizre neden Şırnak gezisinin kalbi sayılır?
Cizre, Dicle'nin kıyısında Roma'dan Musul Atabekleri'ne, Cizre Beyleri'nden Osmanlı'ya uzanan bir kent. Valiliğin aktardığına göre otomatik makineleriyle robot biliminin öncüsü sayılan bilgin El-Cezeri de 1136'da burada doğdu. Kentin tarihî yapılarının çoğu Dağ Kapı Mahallesi çevresinde toplanıyor; yarım günde yürüyerek gezebilirsin.
Cizre'nin tarihî merkezinde neler görülür?
Cizre Kalesi
Dicle kenarındaki kale, dış kale ve iç kaleden oluşuyor. Kalıntılarında Roma ve Bizans dönemlerinden itibaren yapım süreci izlenebiliyor; bugünkü biçimini yedinci yüzyıldan on altıncı yüzyıla kadar, Musul Atabekleri ve Cizre Beyleri döneminde aldı. Kentin ve ırmağın konumunu anlamak için gezine buradan başla.
Cizre Ulu Camii
Dağ Kapı Mahallesi'ndeki caminin üzerindeki sekiz kitabeye göre yapı 1155–1160'ta Musul Atabekleri döneminde inşa edildi, 1203 ve 1284'te onarıldı; son kapsamlı onarım 2007'de yapıldı. Caminin ününü artıran ejder figürlü kapı tokmakları bugün İstanbul'daki Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde sergileniyor. Ziyarette ibadet saatlerine dikkat et.
Kırmızı Medrese
On dördüncü yüzyılda Cizre Beyliği döneminde yaptırılan medrese, adını yöreye özgü kırmızı tuğlalarından alıyor. Şehrin batısındaki sur kalıntılarının üzerine kurulan yapı, medrese, mescit ve türbeyi ustalıkla birleştiren bir külliye. Dört yanı revaklarla çevrili açık avlusu ve iki eyvanıyla, dönemin bölge âlimlerinin yetiştiği bir yüksek öğrenim kurumuydu. En özenli kısımlar güneydeki mescit, baş müderris odası ve türbe; süslemelere bakmak için acele etme.
Nuh Türbesi ve El-Cezeri Türbesi
Kırmızı Medrese'nin hemen güneyinde, Tufan'dan sonra Nuh Peygamber için yapıldığına inanılan türbe bulunuyor; mezar, adıyla anılan caminin bodrum katında. Evliya Çelebi ve Katip Çelebi gibi tarihçiler de bu türbeden söz eder. Aynı alanda mucit İsmail Ebu'l İz El-Cezeri'ye ait türbe de var. Türbeleri ziyaret ederken sessiz ol ve kıyafetine özen göster.
Mîr Abdal Medresesi ve Mem-u Zin Türbesi
Cizre'nin güneyinde, 1437'de Emir Abdal tarafından yaptırılan medreseden mescit, türbe, bir öğrenci hücresi, giriş ve bir eyvan günümüze ulaştı. Hücrelerin altındaki bodruma avludan dokuz basamakla iniliyor; burada Mem, Zin ve Bekir'e ait üç mezar bulunuyor. Mem ile Zin'in aşkını anlatan öykü, bu türbe sayesinde kentte canlı tutuluyor.
Dicle ve dağlar arasında hangi doğa rotaları var?
Kasrik Boğazı (Krallar Geçidi)
Cizre–Şırnak kara yolundaki boğaz, yaklaşık altı bin yıllık geçmişiyle Krallar Geçidi diye anılıyor. Asur, Pers ve Roma dönemlerinde önemli bir vadi olan geçitten Büyük İskender'in de geçtiği düşünülüyor. Botan Çayı'nın açtığı derin vadide kayalara işlenmiş kral ve at figürlü kabartmalar görülebiliyor; valilik bu kabartmaları İran'daki ünlü Sasani kaya kabartmalarına benzetiyor.
Cehennem Deresi Kanyonu
İdil ile Güçlükonak arasında, Sulak köyü çevresinde uzanan kanyon, Dicle'yle buluşan berrak suları ve dik kaya duvarlarıyla dikkat çekiyor. El değmemiş doğası, balık açısından zengin deresi ve yaklaşık yirmi kilometrelik yürüyüş parkurlarıyla ilin yeni doğa rotası hâline geldi. Valiliğin yaptırdığı cam seyir terasından vadiyi kuşbakışı izleyebilirsin.
Finik Harabeleri
Güçlükonak'a bağlı Damlarca köyündeki ören yeri, Dicle'nin kuzeyinde, Cizre–Şırnak yol ayrımına on iki kilometre uzaklıkta. İç ve dış kaleden oluşan yerleşimin sur kalıntıları ve geniş bir alana yayılan eski yapıları Dicle Vadisi'ne hâkim konumda.
Kato Dağı
Beytüşşebap'taki Kato Dağı, yaklaşık iki bin dokuz yüz metreye ulaşan yüksekliği, sarp kayalıkları ve yıl boyu karlı yamaçlarıyla buzul göllerine ev sahipliği yapıyor. Dağcılar, fotoğrafçılar ve doğa yürüyüşçüleri tarafından giderek daha çok keşfediliyor. Zirve yürüyüşünü yalnızca deneyimli bir rehberle ve uygun donanımla planla.
İdil'de hangi taş kiliseler gezilir?
Meryem Ana Kilisesi
İdil'in eski yerleşim alanındaki kilise bugün de ibadete açık; çan kulesi yapıya sonradan eklendi. Ziyaret öncesi uygun saati yerelde sor.
Öğündük Mor Yakup Kilisesi
İdil–Midyat kara yolundan ayrılan bir kilometrelik yolla ulaşılan Öğündük'te (eski adıyla Midin), manastır kompleksi olarak yapılan Mor Yakup Kilisesi tescilli ve bakımlı bir kültür varlığı. Güneydeki anıtsal kapıdan girilen avlunun kuzeyinde kilise, batısında iki katlı dershane, doğusunda katakomp yer alıyor. Yapı, Tur Abdin bölgesinin taş mimarisinin güzel örneklerinden.
Jirki kilimi ve Şırnak sofrasında neler var?
Şırnak'ın en bilinen el sanatı, yöre kadınlarının kendine özgü motiflerle evlerdeki tezgâhlarda dokuduğu jirki kilimi; bugün kurs ve atölyelerde de üretilmeye devam ediyor. Sofrada ise valiliğin derlediği yöresel yemekler öne çıkıyor: yufka hamurun içinde tavuk ve bademle pişen perdepilav, bulgur hamuruna kıyma doldurulup yumurtaya bulanarak kızartılan kutlık, ayran ve dövmeyle yapılıp soğuk yenen meyre, yarmanın üzerine kurut suyu ve kavurma dökülen serbıdev, yöredeki adıyla şımşıpe denilen dolma ve dağ otu suryazla hazırlanan kavurma. Tatlı olarak tarçınlı, sarı renkli pirinç tatlısı bırınzeri dene.
Şırnak kaç günde gezilir?
İki gün yeterli; doğa yürüyüşü için bir gün ekleyebilirsin. Örnek rota:
- Birinci gün Cizre: sabah Cizre Kalesi ve Ulu Cami, öğleden sonra Kırmızı Medrese, Nuh Türbesi ve Mem-u Zin Türbesi.
- İkinci gün Kasrik Boğazı'ndaki kabartmalar ve Finik Harabeleri; akşamüstü Cehennem Deresi Kanyonu'nun cam terası.
- Üçüncü gün İdil'de Meryem Ana Kilisesi ve Öğündük Mor Yakup Kilisesi.
Güneydoğu Anadolu'daki diğer rotalar için Şehir Rotaları sayfasına göz at.
Ne zaman gidilir, nasıl ulaşılır?
İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemler; yazın Cizre ve Dicle Vadisi çok sıcak olur, Kato Dağı'nın yüksek kesimleri ise kışın karla kaplıdır. Şırnak'a hava ve kara yoluyla ulaşabilirsin; Cizre ile il merkezi arasındaki yol Kasrik Boğazı'ndan geçer. Kanyon, ören yerleri ve İdil için araç gerekir.
Nelere dikkat etmeli?
- Müze, ören yeri ve kiliselerin güncel ziyaret saatlerini resmî kaynaklardan kontrol et.
- Kanyon ve dağ yürüyüşlerinden önce yerel resmî kurumlardan güncel yol ve erişim bilgisi al.
- Yazın şapka, güneş kremi ve bol su olmadan açık alanlara çıkma.
- Türbe, cami ve kiliselerde sessiz ol, fotoğraf çekmeden önce izin iste.
Sık sorulan sorular
Şırnak kaç günde gezilir?
Cizre'nin tarihî merkezi için bir gün, Kasrik Boğazı, Finik Harabeleri ve Cehennem Deresi Kanyonu için bir gün ayırırsan iki günde ana noktaları görürsün. İdil'deki kiliseler için üçüncü bir gün ekleyebilirsin.
Cizre'de neler görülür?
Cizre'de Cizre Kalesi, Ulu Cami, Kırmızı Medrese, Nuh Peygamber'e ait olduğuna inanılan türbe, El-Cezeri Türbesi ve Mîr Abdal Medresesi'ndeki Mem-u Zin Türbesi görülür. Hepsi birbirine yürüme mesafesindedir.
Şırnak'a ne zaman gidilir?
İlkbahar ve sonbahar en uygun dönemlerdir. Yazın Cizre ve Dicle Vadisi çok sıcak olur; Kato Dağı'nın yüksek kesimleri ise kışın karla kaplıdır.
Şırnak'a nasıl ulaşılır?
Şırnak'a hava ve kara yoluyla ulaşabilirsin. Cizre ile il merkezi arasındaki yol Kasrik Boğazı'ndan geçer; kanyon, ören yerleri ve İdil için araç gerekir.
Şırnak'ta ne yenir?
Tavuk ve bademle hazırlanan perdepilav, kutlık, soğuk yenen meyre, serbıdev, şımşıpe denilen dolma ve suryaz otuyla yapılan kavurma öne çıkar. Tatlı olarak tarçınlı pirinç tatlısı bırınzer denenir.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Kaynaklar
- Gör Şırnak — Go Türkiye (Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı)
- Tarih ve Doğal Güzellikler — T.C. Şırnak Valiliği
- Şırnak Geleneksel Yemekler — T.C. Şırnak Valiliği
- Kırmızı Medrese — Kültür Portalı – T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
