Örgüye başlamak için bir yumak iplik ve ona uygun kalınlıkta bir tığ ya da bir çift şiş yeterli. İlk gün tek bir teknik seç: tığda başlangıç ilmeği ile zincir, şişte ilmek atma ile düz ilmek. Küçük bir deneme parçası örüp elini alıştırdıktan sonra atkı ya da bere gibi düz ve basit bir işe geçebilirsin.
Şiş mi, tığ mı: hangisiyle başlamalısın?
İkisi de el örgüsüdür; fark, ilmeği hangi araçla oluşturduğundur. TÜBİTAK Bilim Çocuk dergisinin örgü sayfasında anlatıldığı gibi şişin bir ucu sivri, öbür ucunda ilmeklerin kaçmasını önleyen bir topuz bulunur; tığın ucu ise çengel gibi kıvrıktır ve boyu şişten kısadır. Şişle örmek için en az iki şiş gerekir, tığla örmek için tek bir tığ yeter.
Pratik bir ölçüt: elinde aynı anda yalnızca tek bir ilmek tutmak sana daha kolay geliyorsa tığla, düzgün ve esnek bir kumaş elde etmek istiyorsan şişle başla. Tığda yanlış giden bir ilmeği söküp yeniden yapmak genelde daha kolaydır; şişte ise bütün sıra şişin üzerinde durduğu için ilmek kaçırmamaya dikkat etmen gerekir. Bisiklet sürmeyi öğrenmek gibi, hangisini seçersen seç ilk birkaç saat eller biraz beceriksiz hisseder; bu normal.
Başlamak için hangi malzemeler gerekir?
- Bir yumak iplik: MEB'in tığ örücülüğü modülü parlak, sağlam ve iyi bükümlü ipliği öneriyor; tüylü ve kabarık iplikler desenin görünmesini zorlaştırır.
- İplik kalınlığına uygun bir tığ ya da bir çift şiş: kalın ipliğe kalın, ince ipliğe ince araç seçilir.
- Küçük bir makas ve bir mezura.
- Uçları gizlemek için iri gözlü bir dikiş iğnesi.
- Malzemeleri bir arada ve temiz tutacak bir iş çantası.
Yumağın üzerindeki kâğıt bandı atma. MEB'in şiş örücülüğü modülü, bu bantların iplik ve uygun araç kalınlığı hakkında yol gösterdiğini hatırlatıyor. Tığlarda numara sistemine dikkat et: modüle göre çelik tığlarda numara büyüdükçe tığ incelir.
Tığla ilk ilmek ve zincir nasıl yapılır?
MEB modülü tığı sağ elde, kalem tutar gibi baş, işaret ve orta parmak arasında, bilek rahat hareket edecek kadar gevşek tutmayı anlatıyor. Solaksan aynı hareketleri ayna görüntüsü olarak yap.
- İpliğin ucunu avucunda tut, ipi işaret parmağının üzerinden geçirip başparmağının etrafına sar.
- Tığı başparmağındaki halkanın içinden geçir, işaret parmağındaki ipi tığla yakala ve halkadan geri çek.
- Halkayı başparmağından çıkar ve tığdaki ilk ilmeği hafifçe sık; bu, başlangıç ilmeğindir.
- İpi sol elinin parmakları arasından geçirerek gergin tut.
- İpi tığın üzerine arkadan öne sar ve tığdaki ilmeğin içinden çek; ilk zincir ilmeğin oluştu.
- Beşinci adımı tekrarlayarak istediğin uzunlukta zincir ör.
Modülün iki uyarısı ilk günlerde çok işe yarar: tığı ne çok sıkı ne çok gevşek tut, ilmekleri de ne fazla çek ne bol bırak. Zincirin bütün ilmekleri aynı boyda olana kadar sadece zincir örmek iyi bir alıştırmadır.
Şişte düz ve ters ilmek ne demek?
Şiş örgüsünün temelinde iki ilmek var. TÜBİTAK Bilim Çocuk'un anlatımına göre ipin şişin önünde ya da arkasında tutulmasına göre ilmek düz ya da ters olur; bu ikisinin sayısı ve sırası değiştikçe haroşa, pirinç, rende, hasır gibi farklı örgüler ortaya çıkar. En yaygın olanı düz örgüdür. Başlangıç için tek bir şişe ilmek atmayı öğren, ardından her sırayı yalnızca düz ilmekle ör: bu, iki yüzü de aynı görünen, kenarları kıvrılmayan haroşa dokusunu verir ve ilk atkı için uygundur.
Örnek parça neden önemli?
Asıl işe başlamadan önce küçük bir deneme parçası örmek, hem elini alıştırır hem de kaç ilmekle başlaman gerektiğini gösterir. MEB'in şiş örücülüğü modülü, örnek parçanın asıl işte kullanılacak iplik ve şişle, işi örecek kişi tarafından örülmesini istiyor; çünkü herkesin el sıkılığı farklıdır. Parçanın belli bir genişliğinde kaç ilmek ve kaç sıra olduğunu sayıp istediğin ölçüye orantıyla çevirirsin. Böylece yarıda söküp yeniden başlama derdinden kurtulursun ve iplik de yıpranmaz.
İlk projede nelere dikkat etmelisin?
- Açık renkli, düz bir iplik seç; koyu ve tüylü ipliklerde ilmekleri görmek zorlaşır.
- Kısa aralarla çalış; el ve bilek yorulunca örgü sıkılaşır.
- Her sıranın sonunda ilmekleri say; eksilen ya da artan ilmeği erken fark edersin.
- İşi aydınlık bir yerde ör; MEB modülleri de aydınlık ve temiz bir çalışma ortamı öneriyor.
Yüz yüze öğrenmek istersen bulunduğun yerdeki halk eğitim merkezine el sanatları kurslarını sorabilirsin. Diğer el işi rehberleri için El İşi sayfasına, bütün başlıklar için Rehber sayfasına bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
Örgüye yeni başlayan biri şişle mi tığla mı başlamalı?
İkisi de olur. Tığda elinde tek ilmek olduğu için hata yapınca sökmek daha kolaydır; şiş ise düzgün ve esnek bir kumaş verir. Kendine yakın geleni seç ve ilk günlerde tek bir teknik üzerinde çalış.
Örgüye başlamak için hangi iplik seçilmeli?
Açık renkli, parlak, sağlam ve iyi bükümlü bir iplik ilmekleri görmeyi kolaylaştırır. MEB'in tığ örücülüğü modülü, tüylü ve kabarık ipliklerin deseni belirgin göstermediğini belirtiyor.
Tığ numarası nasıl okunur?
MEB modülüne göre çelik tığlarda numara büyüdükçe tığ incelir. Kalın tığlar ise farklı ölçü sistemleriyle anılabilir; en pratik yol, yumağın kâğıt bandında önerilen araç kalınlığına bakmaktır.
Tığda ilk ilmek nasıl atılır?
İpi işaret parmağının üzerinden geçirip başparmağına sar, tığı bu halkadan geçirip ipi yakala ve geri çek. Halkayı başparmağından çıkarıp ilmeği hafifçe sıktığında başlangıç ilmeği hazır olur.
Düz örgü ile ters örgü arasındaki fark nedir?
Fark, ipin ilmek alınırken şişin önünde mi arkasında mı tutulduğudur. Düz ve ters ilmeklerin sayısı ve sırası değiştikçe haroşa, pirinç ve hasır gibi farklı örgüler oluşur.
Örnek parça neden örülür?
Herkesin el sıkılığı farklı olduğu için, asıl işte kullanılacak iplik ve araçla örülen küçük bir parça kaç ilmekle başlaman gerektiğini gösterir. Böylece işi yarıda söküp yeniden başlamak zorunda kalmazsın.
Örgü kursu nereden bulunur?
Yüz yüze öğrenmek istersen bulunduğun yerdeki halk eğitim merkezine el sanatları alanında açılan kursları sorabilirsin.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Takip listen yalnızca bu cihazda tutulur; sayfa güncellenince Takip ettiklerim'de görürsün.
E-postayla haber ver
Kaynaklar
- Tığ Örücülüğünde Temel Teknikler (bireysel öğrenme materyali) — Millî Eğitim Bakanlığı (MEGEP)
- Şiş Örücülüğünde Şekillendirme (bireysel öğrenme materyali) — Millî Eğitim Bakanlığı (MEGEP)
- Örgü: iplikler, şişler ve tığlar — TÜBİTAK Bilim Çocuk
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.