Coğrafi işaretli bir ürünü anlamanın en kısa yolu, ürünün ya da ambalajının üzerinde tescilli adın yanında Türk Patent ve Marka Kurumu'nun (TÜRKPATENT) menşe adı veya mahreç işareti amblemini aramaktır. Ardından ürünün adını kurumun Coğrafi İşaretler Portalı'ndaki veri tabanında sorgulayıp tescilli olup olmadığını kontrol edebilirsin. "Usulü", "tipi", "tarzı" gibi ifadelerle tescilli bir adı çağrıştıran ama amblem taşımayan ürünlere ise temkinli yaklaşmak gerekir.
Coğrafi işaret ne anlama gelir?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na göre coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü ya da diğer özellikleri bakımından geldiği yöre, bölge veya ülkeyle özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir. Gıda ve tarım ürünleri akla ilk gelenlerdir, ancak Kanun'a göre maden, el sanatları ve sanayi ürünleri de şartları taşıyorsa tescil edilebilir. Tescilli bir ad, tescil belgesindeki özelliklere uygun üretilmeyen ürünlerde kullanılamaz; bu da tescili tüketici için bir tür kalite ve köken güvencesine dönüştürür.
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?
Coğrafi işaretler iki türden biri olarak tescil edilir. Kanundaki tanımlara göre fark, üretimin ne kadarının o yörede yapıldığındadır:
- Menşe adı: Ürün tüm ya da esas özelliklerini o coğrafi alanın doğal ve beşerî unsurlarından alır. Üretim, işleme ve diğer bütün işlemler belirlenen sınırlar içinde yapılmak zorundadır; yöreyle bağ en güçlü olan türdür.
- Mahreç işareti: Ürün belirgin bir niteliği, ünü ya da başka bir özelliğiyle yöreyle özdeşleşmiştir. Üretim, işleme ya da diğer işlemlerden en az birinin o alanda yapılması yeterlidir; kalan aşamalar yöre dışında da yapılabilir.
- Geleneksel ürün adı: Bu ikisinin kapsamına girmeyen, piyasada bir ürünü tarif etmek için en az otuz yıldır kullanıldığı kanıtlanan ve geleneksel yöntem, bileşim ya da hammaddeden kaynaklanan adlardır. Coğrafi işaret sayılmaz ama kendine ait bir amblemi vardır.
Amblemi nasıl kontrol edersin?
TÜRKPATENT üç ayrı amblem kullanır: menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı. Kurumun açıklamasına göre amblem, ürünün kurum tarafından tescil edilmiş bir coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı olduğunu tüketiciye bildirir ve denetimi kolaylaştırır. Dikkat etmen gereken noktalar:
- Coğrafi işaret tescilli ürünlerde amblem kullanımı 10 Ocak 2018'den bu yana zorunludur. Amblem tescilli adla birlikte ürünün ya da ambalajın üzerinde yer alır; ürünün niteliği buna uygun değilse kolayca görülebilecek bir yerde bulunur.
- Amblemin türü tescille uyumlu olmalı. Menşe adı olarak tescilli bir ürün menşe adı amblemini, mahreç işareti olarak tescilli bir ürün mahreç işareti amblemini taşır.
- Geleneksel ürün adlarında amblem zorunlu değildir; ancak amblem kullanılıyorsa ürünün tescildeki şartlara uyması gerekir.
- Kurum, mevzuatta amblemin ücretle satılamayacağının açıkça belirtildiğini vurguluyor. Amblemin "satın alınabilen" bir etiket olarak sunulması bir uyarı işaretidir.
Tescil nasıl sorgulanır?
- TÜRKPATENT'in Coğrafi İşaretler Portalı'nda veri tabanı sayfasını aç.
- Ürünün adını ya da biliyorsan tescil numarasını yaz; istersen il, tür (coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı), ürün grubu ve durum filtrelerini de kullan, ardından "Ara" düğmesine bas.
- Sonuçlarda ürünün adını, türünü, tescil numarasını, tescil tarihini ve durumunu kontrol et. Yalnızca başvurusu yapılmış bir ad ile tescil edilmiş bir ad aynı şey değildir; durum alanına mutlaka bak.
- Ambalajdaki ad ve amblem türünü veri tabanındaki kayıtla karşılaştır.
- Kayıt bulamazsan farklı yazımları dene; yine çıkmıyorsa ürün coğrafi işaret olarak tescilli olmayabilir.
Taklit ürünü nasıl ayırt edersin?
Kanun, tescilli bir coğrafi işaretin şu kullanımlarını hakka tecavüz sayar:
- Ürün tescildeki özellikleri taşımadığı hâlde coğrafi işaretin ya da amblemin ününden yararlanacak biçimde ticari amaçla kullanılması.
- Gerçek kaynak belirtilse bile adın "stilinde, tarzında, tipinde, türünde, yöntemiyle" gibi ifadelerle taklit edilmesi ya da çağrıştırılması.
- Ambalajda, tanıtımda ya da faturada ürünün niteliği veya kökeni hakkında yanlış ya da yanıltıcı açıklamaya yer verilmesi.
- Amblemin tüketiciyi yanıltacak biçimde kullanılması.
Pratikte şunlara bak: Ambalajda tescilli ad var ama amblem yoksa, ad bir "usulü" ya da "tipi" ekiyle sunuluyorsa, menşe adı amblemi taşıyan bir ürünün üretim adresi tescilli yörenin dışında görünüyorsa ve fiyat benzerlerine göre olağan dışı düşükse ürünü bir kez daha sorgula.
Şüphelendiğinde ne yapabilirsin?
Amblemlerin kullanımı, tescil belgesinde belirtilen denetim mercii tarafından; tarım ve gıda ürünlerinde ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından denetlenir. Şüpheli bir ürünü fark edersen satın aldığın yeri, ambalajın fotoğrafını ve fişini saklayıp bu kurumlara bildirebilirsin. Hukuki bir uyuşmazlık söz konusuysa bir uzmana danışman doğru olur.
Yöresel ürünler ve mutfak pratikleriyle ilgili diğer rehberler için Mutfak alanına göz atabilirsin. Portal arayüzü Ekim 2026 itibarıyla bu şekilde; menü adları zamanla değişebilir.
Sık sorulan sorular
Coğrafi işaret tescili nasıl sorgulanır?
TÜRKPATENT'in Coğrafi İşaretler Portalı'ndaki veri tabanı sayfasında ürünün adını ya da tescil numarasını yazarak arama yapabilirsin. Sonuçta tür, tescil numarası, tescil tarihi ve durum bilgisi görünür.
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?
Menşe adında ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer bütün işlemleri belirlenen coğrafi alanda yapılır. Mahreç işaretinde bu işlemlerden en az birinin o alanda yapılması yeterlidir; diğer aşamalar yöre dışında da olabilir.
Coğrafi işaretli ürünlerde amblem zorunlu mu?
Evet. 10 Ocak 2018'den bu yana tescilli coğrafi işaretlerde menşe adı ya da mahreç işareti ambleminden uygun olanın kullanılması zorunludur. Geleneksel ürün adlarında ise amblem kullanmak zorunlu değildir.
Ambalajda 'usulü' ya da 'tipi' yazan ürün coğrafi işaretli sayılır mı?
Hayır. 6769 sayılı Kanun, tescildeki özellikleri taşımayan bir ürün için coğrafi işaretin stilinde, tarzında, tipinde, türünde ya da yöntemiyle gibi ifadelerle taklit edilmesini veya çağrıştırılmasını hakka tecavüz sayar.
Geleneksel ürün adı nedir?
Menşe adı ya da mahreç işareti kapsamına girmeyen, bir ürünü tarif etmek için en az otuz yıldır kullanıldığı kanıtlanan ve geleneksel yöntem, bileşim ya da hammaddeden kaynaklanan addır. Kendi amblemi vardır ama coğrafi işaret sayılmaz.
Sahte coğrafi işaretli ürünü kime bildirebilirim?
Amblem kullanımını tescil belgesinde belirtilen denetim mercii denetler; tarım ve gıda ürünlerinde Tarım ve Orman Bakanlığı da denetim yapar. Ambalajın fotoğrafını ve fişini saklayarak bu kurumlara başvurabilirsin.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Takip listen yalnızca bu cihazda tutulur; sayfa güncellenince Takip ettiklerim'de görürsün.
E-postayla haber ver
Kaynaklar
- Tüketiciler İçin: Coğrafi İşaret Amblemleri — Türk Patent ve Marka Kurumu
- Amblem Nasıl Kullanılır? — Türk Patent ve Marka Kurumu
- Coğrafi İşaretler Veri Tabanı — Türk Patent ve Marka Kurumu
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
