Brüt maaş, işverenle anlaştığın ve kesintiler yapılmadan önceki ücret tutarıdır; net maaş ise bu tutardan yasal kesintiler düşüldükten sonra hesabına yatan paradır. Aradaki farkı dört temel kalem oluşturur: SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi. Oranlar ve sınırlar zaman zaman değiştiği için bu rehber hesap tablosu vermiyor; kesintilerin ne olduğunu ve bordronu nasıl okuyacağını anlatıyor.
Brüt ve net maaş tam olarak ne demek?
Gelir Vergisi Kanunu'na göre ücret, bir işverene bağlı çalışana hizmeti karşılığında verilen para ve para ile ölçülebilen menfaatlerdir. Prim, ikramiye, yol ya da yemek parası gibi ödemeler de adı ne olursa olsun ücretin parçası sayılır. İş ilanlarında ve sözleşmelerde geçen rakam çoğu zaman brüttür. İş görüşmesinde ya da teklif aldığında konuşulan tutarın brüt mü net mi olduğunu açıkça sormak, sonradan yaşanacak hayal kırıklığını önler.
Brütten nete hangi kesintiler yapılır?
Maaşından yapılan yasal kesintiler, kavramsal olarak şu dört kalemde toplanır:
- SGK primi (çalışan payı): Hizmet akdiyle çalışanlar için SGK'nın tablosunda malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası kollarında hem işveren hem çalışan payı bulunur. Çalışan payı brüt ücretinden kesilir.
- İşsizlik sigortası primi (çalışan payı): İşini kaybedersen işsizlik ödeneğine dayanak olan bu prim de ayrı bir kalem olarak brüt ücretinden düşülür.
- Gelir vergisi: Ücretten sigorta primlerinin çalışan payları düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır. Vergi artan oranlı bir tarifeye göre alınır.
- Damga vergisi: Damga Vergisi Kanunu'na ekli tabloda maaş ve ücret ödemelerine ilişkin kâğıtlar ayrıca sayılır; bu vergi brüt ücret üzerinden, düşük bir binde oranla hesaplanır.
Bunlara ek olarak bordronda sendika aidatı, icra ya da nafaka kesintisi, avans mahsubu veya bireysel emeklilik katkısı gibi kişisel kalemler de görebilirsin. Bunlar herkes için geçerli yasal kesintiler değildir; senin durumuna özgüdür.
Neden aynı brüt maaşla net tutar yıl içinde değişebilir?
Gelir vergisi yıllık gelire göre dilimlenen artan oranlı bir tarifeyle hesaplanır. Bordroda vergi matrahı ay ay birikerek ilerlediği için, yılın ilerleyen aylarında birikimli matrahın bir üst dilime geçmesi mümkündür. Bu durumda brüt maaşın aynı kalsa bile net tutarın yılın sonuna doğru azalabilir. Yeni yılın başında birikim sıfırlandığı için net tutar yeniden yükselir.
Bir diğer etken asgari ücret istisnasıdır. Gelir Vergisi Kanunu'na göre ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden, Damga Vergisi Kanunu'na göre de aylık brüt asgari ücrete isabet eden kısmı damga vergisinden istisnadır. Yani vergi, ücretin yalnızca asgari ücreti aşan bölümü için doğar. Birden fazla işverenden ücret alıyorsan bu istisna yalnızca en yüksek ücrete uygulanır.
SGK primleri ise prime esas kazancın alt ve üst sınırları içinde hesaplanır. Bu sınırlar ve güncel prim oranları için SGK'nın kendi sayfasını kontrol etmen gerekir.
İşveren için maliyet neden brütten yüksektir?
Net maaşınla brüt maaşın arasındaki fark senin payına düşen kesintilerdir; işverenin ödediği toplam maliyet ise brütün de üzerindedir. SGK'nın prim tablosuna göre kısa vadeli sigorta kollarının primini yalnızca işveren öder; malullük, yaşlılık ve ölüm, genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası kollarında da işverenin ayrı bir payı vardır. Bu paylar senin maaşından kesilmez ama işverenin bütçesinde yer alır. Teşvik ve indirimler de işveren maliyetini etkileyebilir.
Bordronu nasıl kontrol edersin?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre işveren, her ücret ödemesinde ücret hesabını gösteren bir pusula vermek zorundadır. Bu pusulada eklemeler ile vergi, sigorta primi, avans, nafaka ve icra gibi kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
- Bordrondaki brüt ücretin sözleşmendeki tutarla aynı olduğunu kontrol et.
- Fazla çalışma, prim ya da ikramiye gibi eklemelerin ayrı satırlarda göründüğüne bak.
- SGK primi ve işsizlik sigortası priminin çalışan paylarını bul.
- Gelir vergisi matrahını ve o aya kadarki birikimli matrahı not et; dilim değişimini buradan izleyebilirsin.
- Damga vergisi satırını ve asgari ücret istisnasının uygulanıp uygulanmadığını kontrol et.
- Kişisel kesintileri (sendika, icra, bireysel emeklilik) tek tek doğrula.
- Anlamadığın bir kalem varsa önce işyerinin insan kaynakları ya da muhasebe birimine yazılı olarak sor; çözülmezse bir mali müşavire danış.
Prim günlerinin ve bildirilen kazancın SGK'ya doğru yansıyıp yansımadığını e-Devlet'teki hizmet dökümünden de izleyebilirsin. Çalışma hayatı ve haklarla ilgili diğer rehberler için Para ve Haklar alanına ya da Rehber sayfasına bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
Maaş pazarlığında brüt mü net mi konuşulmalı?
İkisi de olabilir; önemli olan konuşulan tutarın hangisi olduğunu açıkça netleştirmek. Sözleşmelerde ve ilanlarda çoğu zaman brüt tutar yazar, bu yüzden teklif aldığında bunu sor ve yazılı olarak teyit et.
Brüt maaştan hangi kesintiler yapılır?
Yasal kesintiler SGK priminin çalışan payı, işsizlik sigortası priminin çalışan payı, gelir vergisi ve damga vergisidir. Bunlara ek olarak sendika aidatı, icra ya da bireysel emeklilik katkısı gibi kişisel kesintiler olabilir.
Net maaşım neden yılın sonuna doğru düşüyor?
Gelir vergisi yıllık gelire göre dilimlenen artan oranlı bir tarifeyle hesaplanır. Birikimli vergi matrahın üst dilime geçtiğinde kesilen vergi artar ve net tutar azalır; yeni yılda birikim sıfırlanır.
Asgari ücret alan biri gelir vergisi öder mi?
Gelir Vergisi Kanunu'na göre ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden, Damga Vergisi Kanunu'na göre de damga vergisinden istisnadır. Vergi yalnızca asgari ücreti aşan kısım için doğar.
Güncel SGK prim oranlarını nereden öğrenebilirim?
SGK'nın İşveren Prim Oranları sayfası, sigorta kollarına göre işveren ve çalışan paylarını gösterir. Prime esas kazancın alt ve üst sınırları da SGK tarafından ayrıca duyurulur.
Bordromda anlamadığım bir kesinti varsa ne yapmalıyım?
Önce işyerinin insan kaynakları ya da muhasebe birimine yazılı olarak sor. Açıklama yetmezse bir mali müşavire danışabilir, prim bildirimlerini e-Devlet'teki hizmet dökümünden kontrol edebilirsin.
Editörlük
Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.
Son güncelleme:
Ne değişti?
- : İlk yayın
Takip listen yalnızca bu cihazda tutulur; sayfa güncellenince Takip ettiklerim'de görürsün.
E-postayla haber ver
Kaynaklar
- İşveren Prim Oranları — Sosyal Güvenlik Kurumu
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
Hata bildir
Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.
Sıradaki
Para & HaklarAsgari ücret nedir?17 Ekim 2026 · 2 dk okuma


