İçeriğe geç
EN

Öğrenciler yapay zekâyı nasıl doğru kullanır?

MEB, YÖK ve UNESCO'nun ilkelerine göre yapay zekâ öğrenmeye destek olmalı: kişisel bilgini koru, çıktıyı sorgula, kullandığını açıkça belirt.

Yazan Cultvia Editörlüğü3 dk okuma
Kitaplarla dolu bir kütüphanede ders çalışan öğrenci
Temsili görsel · Fotoğraf: Zoshua Colah / Unsplash

Öğrenciler yapay zekâyı ödevi kendi yerine yaptırmak için değil, öğrenmeyi desteklemek için kullandığında doğru kullanmış olur: anlamadığı bir konuyu farklı biçimde açıklatmak, kendi yazdığına geri bildirim almak ya da tekrar soruları hazırlatmak gibi. MEB'in "Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri" kitapçığı, YÖK'ün üretken yapay zekâ etik rehberi ve UNESCO'nun eğitim rehberi aynı noktada buluşuyor: kişisel bilgilerini koru, çıktıyı sorgula, sorumluluğu üstlen ve okulunun kurallarına uy.

Resmî rehberler öğrencilere ne söylüyor?

Millî Eğitim Bakanlığı, Ekim 2025'te yayımladığı "Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri" kitapçığında öğrencilere ayrı bir bölüm ayırıyor. Öne çıkan tavsiyeler şunlar:

  • Aile bilgileri ve sağlık durumu gibi özel hayatına ait bilgileri yapay zekâ platformlarıyla paylaşmamak
  • Yanlış ya da eksik bilgilerin düzeltilmesini, gereksiz bilgilerin silinmesini isteme hakkını bilmek
  • Paylaştığın bilgilerin ileride başkalarınca görülebileceğini unutmamak
  • Çevrim içi derslerde kamerayı ve mikrofonu yalnızca gerektiğinde açmak
  • Yapay zekânın önerdiği ödev ya da çalışma yöntemini hemen uygulamak yerine düşünmek, gerekirse öğretmene danışmak
  • Yanlış, yanıltıcı ya da rahatsız edici bir içerikle karşılaşınca öğretmene ya da aileye haber vermek
  • Arkadaşlarının bilgilerini paylaşmamak ve düzenli mola vermek

Yükseköğretim Kurulu'nun Mayıs 2024'te üniversitelere gönderdiği etik rehber bilimsel araştırma ve yayın için hazırlandı; dayandığı ilkeler ise her öğrenci için yol gösterici: şeffaflık, dürüstlük, özen, adalet ve saygı, gizlilik ve mahremiyetin korunması, hesap verebilirlik ve sorumluluk üstlenme. YÖK, üniversitelerin bu rehberden yararlanarak derslerde kullanıma yönelik kendi düzenlemelerini yapabileceğini de belirtiyor.

UNESCO'nun eğitim ve araştırmada üretken yapay zekâya ilişkin ilk küresel rehberi ise insan merkezli bir yaklaşım öneriyor. Rehber, veri gizliliğinin korunmasını ve yapay zekâ platformlarıyla bağımsız sohbet için bir yaş sınırı belirlenmesini öneriyor; kullanımın yaşa uygun ve insanın denetiminde olmasını istiyor.

Yapay zekâ derste ve ödevde nasıl kullanılabilir?

Yapay zekâ, doğru kullanıldığında sabırlı bir çalışma arkadaşı gibidir. İşe yarayan kullanımlar:

  • Anlamadığın bir konuyu farklı örneklerle yeniden açıklatmak
  • Kendi yazdığın bir metne dil ve anlatım açısından geri bildirim istemek
  • Sınav öncesi kendine soru sordurup cevaplarını kontrol ettirmek
  • Haftalık çalışma planı için bir taslak hazırlatmak

Kaçınman gereken kullanımlar:

  • Ödevi baştan sona yazdırıp kendi çalışman gibi teslim etmek
  • Yapay zekâdan aldığın bilgiyi doğrulamadan ve kaynak göstermeden kullanmak
  • Öğretmeninin izin vermediği bir ödevde ya da sınavda kullanmak

Yapay zekâyı adım adım nasıl kullanırsın?

  1. Önce kuralı öğren. Dersin öğretmeni ya da üniversiten yapay zekâya izin veriyor mu, hangi koşulla? Emin değilsen sor.
  2. Amacını belirle: Bir konuyu mu anlamak istiyorsun, yoksa kendi çalışmanı mı kontrol etmek?
  3. Önce kendin dene. Soruyu çöz ya da metnin ilk hâlini yaz; yapay zekâyı bundan sonra kullan.
  4. Kişisel bilgi verme. Adını, okul numaranı, aile ve sağlık bilgilerini, arkadaşlarının bilgilerini isteğine ekleme.
  5. Cevabı doğrula. Ders kitabın, öğretmenin ya da güvenilir bir kaynakla karşılaştır.
  6. Kullandığını açıkla. Hangi aşamada ve ne için yararlandığını kısa bir notla belirt; bu, şeffaflık ilkesinin gereği.
  7. Ara ver. Uzun süre ekran başında kalma; MEB de düzenli mola vermeyi öneriyor.

Yapay zekânın verdiği bilgiye güvenebilir misin?

Her zaman değil. MEB'in kitapçığı öğretmenlerden, öğrencilerin yapay zekâ çıktılarının mutlak doğru olmadığını kavramasını sağlamalarını istiyor. Aynı kitapçık, bu sistemlerin cinsiyet, dil, engellilik ya da sosyoekonomik durum gibi konularda önyargı taşıyabileceğine dikkat çekiyor. YÖK rehberindeki hesap verebilirlik ilkesi de aynı şeyi hatırlatır: yapay zekâdan aldığın içeriği kullanırsan sorumluluğu sende olur. Bu yüzden özellikle tarih, sayı, alıntı ve kaynak bilgisini mutlaka başka bir yerden kontrol et.

Okulunda açık bir kural yoksa ne yapmalısın?

Kural yazılı değilse bile ödevin amacı genellikle senin bir beceri kazanmandır. Yapay zekâyı bu amacı engellemeyecek biçimde kullan ve kararsız kaldığında öğretmenine danış. Kullandıysan bunu belirtmek, sonradan bir yanlış anlaşılmayı önler. Velinin ya da öğretmeninin desteğine her zaman başvurabilirsin; MEB kitapçığı velilere ve öğretmenlere de çocukların yapay zekâyı dengeli ve güvenli kullanması için ayrı tavsiyeler veriyor.

Yapay zekâyı günlük hayatta güvenle kullanmakla ilgili diğer rehberler için Yapay Zekâ Gündelik Hayatta sayfasına bakabilirsin.

Paylaş

Sık sorulan sorular

Öğrencilerin yapay zekâ kullanması yasak mı?

Kullanım koşullarını büyük ölçüde okulun, üniversiten ve dersin öğretmeni belirler. YÖK de üniversitelerin etik rehberden yararlanarak derslerde kullanıma yönelik kendi düzenlemelerini yapabileceğini belirtiyor. Emin değilsen öğretmenine sor.

Ödevimi yapay zekâya yazdırabilir miyim?

Ödevi baştan sona yazdırıp kendi çalışman gibi teslim etmek dürüstlük ilkesine aykırıdır ve öğrenmeni engeller. Konuyu anlamak, taslağına geri bildirim almak ya da kendini sınamak için kullanman daha doğrudur; öğretmeninin izin verip vermediğini de kontrol et.

Yapay zekâ kullandığımı belirtmem gerekir mi?

Evet, belirtmen iyi olur. YÖK rehberinin saydığı ilk ilke şeffaflık; yapay zekâdan nerede ve ne amaçla yararlandığını açıkça söylemek bu ilkenin gereğidir. Kısa bir notla nerede yararlandığını yazabilirsin.

Yapay zekâya hangi bilgileri vermemeliyim?

MEB'in kitapçığına göre aile bilgileri ve sağlık durumu gibi özel hayatına ait bilgileri ve arkadaşlarının bilgilerini paylaşmamalısın. Adını, okul numaranı ve iletişim bilgilerini de isteğine eklemen gerekmez.

Yapay zekânın verdiği bilgiler doğru mu?

Her zaman değil. MEB, yapay zekâ çıktılarının mutlak doğru olmadığını ve önyargı taşıyabileceğini hatırlatıyor. Özellikle tarih, sayı, alıntı ve kaynakları ders kitabı ya da güvenilir bir kaynakla karşılaştır.

Yapay zekâ uygulamaları hangi yaştan itibaren kullanılabilir?

UNESCO, üretken yapay zekâ platformlarıyla bağımsız sohbet için bir yaş sınırı belirlenmesini öneriyor. Her hizmetin kendi kullanım koşullarında alt yaş sınırı yazar; çocuklar için kullanımda ailenin ve öğretmenin rehberliği önemlidir.

Cultvia Editörlüğü

Editörlük

Cultvia Editörlüğü imzalı yazılar yayın ilkelerimize göre hazırlanır; her yazının kaynakları sonunda listelenir ve hatalar düzeltme politikamıza göre düzeltilir.

#yapay zekâ#öğrenciler#eğitim#akademik dürüstlük

Son güncelleme:

Ne değişti?
  1. : İlk yayın

Takip listen yalnızca bu cihazda tutulur; sayfa güncellenince Takip ettiklerim'de görürsün.

E-postayla haber ver

Bu sayfa güncellenince "Ne değişti?" özetini e-postana gönderelim. Önce adresini onaylaman gerekir.

E-posta adresin yalnızca bu sayfanın güncelleme bildirimi için kullanılır; bülten ya da reklam gönderilmez. Her e-postadaki bağlantıyla tek tıkla çıkabilirsin; çıkınca adresin silinir.

Kaynaklar

  1. Yapay Zekâ Etiği Tavsiyeleri — Millî Eğitim Bakanlığı (YEĞİTEK)
  2. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber — Yükseköğretim Kurulu
  3. Guidance for generative AI in education and research — UNESCO
İşine yaradı mı?
Hata bildir

Yanlış bilgi, hesaplama hatası ya da teknik bir sorun mu gördün? Kısaca yaz, editörlerimiz inceleyip sayfayı düzeltsin.

Bildirimle birlikte sayfa adresi ve tarayıcı bilgisi kaydedilir. E-posta adresin yalnızca cevap için kullanılır, üçüncü kişilerle paylaşılmaz ve iş bitince silinir.

Sıradaki

Dizüstü bilgisayar ve defterlerle çalışan insanlarYapay Zekâ Gündelik HayattaChatGPT mi, Gemini mi, Claude mu?17 Ekim 2026 · 3 dk okuma
Rehber bölümünden